Аналитика
Цената на златото повторно расте и ја надмина границата од 4.100 долари за унца, откако минатата недела забележа скок од околу пет проценти. Послабиот долар, поевтината нафта и очекувањата за монетарната политика на САД го поттикнуваат закрепнувањето. Но, зад актуелниот раст се крие интересен пресврт: и покрај високата цена, златото сè уште вреди речиси една четвртина помалку отколку на историскиот врв достигнат во јануари.
Златото повторно го привлекува вниманието на светските инвеститори. Во утринското тргување во понеделник, 9 ноември, неговата цена порасна за 1,2 проценти, достигнувајќи 4.112,90 долари за тројска унца, според податоците на „Ројтерс“ од 7:30 часот по македонско време. Фјучерсите на американскиот пазар за испорака во декември истовремено се искачија на 4.122 долари.
За само една недела благородниот метал поскапе за околу пет проценти, со што закрепна од дел од загубите забележани во октомври. Сепак, актуелната цена е значително под историскиот рекорд од 5.405 долари за унца, достигнат на 29 јануари годинава. Тоа значи дека златото сега е приближно 24 проценти поевтино отколку на својот врв.
Што го движи пазарот и зошто златото, кое традиционално се смета за сигурно засолниште во неизвесни времиња, минува низ толку големи осцилации?
Непосредниот поттик за денешниот раст доаѓа од две насоки – слабеењето на американскиот долар и намалувањето на цените на нафтата.
Американскиот претседател Доналд Трамп сигнализираше дека е малку веројатно да нареди нови напади врз Иран додека продолжуваат разговорите за завршување на конфликтот. Тоа ги намали стравувањата од нарушување на снабдувањето со нафта и придонесе за пад на нејзината цена.
На прв поглед, смирувањето на геополитичките тензии би требало да ја намали потребата од вложување во злато. Но, овој пат пазарната логика е поинаква.
Поевтината нафта ги намалува инфлациските притисоци, а пониската инфлација може да ја намали потребата од високи каматни стапки. Бидејќи златото не носи камата, пониските приноси на штедните и должничките инструменти ја зголемуваат неговата релативна привлечност.
Дополнително, слабеењето на доларот го прави златото поевтино за инвеститорите кои користат евра, јени и други валути, што може да ја зголеми меѓународната побарувачка.
Сепак, овие краткорочни фактори не ја објаснуваат целосно состојбата на пазарот. За да се разбере денешната цена, потребно е да се погледне што се случуваше во текот на 2026 година.
По силниот раст во 2025 и почетокот на 2026 година, златото влезе во период на значителна корекција. Само во октомври неговата цена се намали за 6,3 проценти, завршувајќи го месецот на 3.913 долари за унца, според Светскиот совет за злато.
Главната причина беше промената во очекувањата за американската монетарна политика. Наместо намалување на каматните стапки, инвеститорите почнаа да очекуваат нивно дополнително зголемување. Федералните резерви веќе ги зголемија каматите во септември, а најновите податоци за американскиот пазар на труд дополнително ја зајакнаа можноста за ново зголемување во декември.
Вработеноста во САД во октомври растеше побрзо, додека стапката на невработеност се намали на 4,1 процент. Според податоците на CME FedWatch, инвеститорите моментално проценуваат 79 проценти веројатност за зголемување на американските камати во декември, наспроти 71 процент пред објавувањето на извештајот за вработеноста.
Тоа претставува сериозен предизвик за златото. Кога каматите растат, американските државни обврзници и другите инструменти што носат принос стануваат попривлечни, а инвеститорите имаат дополнителен мотив да го намалат вложувањето во благородниот метал.
Но, додека дел од инвеститорите продаваат, постои друга голема група купувачи која продолжува да ја поддржува неговата цена – централните банки.
Најновите податоци на Светскиот совет за злато, објавени на 3 ноември, покажуваат дека централните банки во третиот квартал купиле нето 321 тон злато, што е раст од дури 42 проценти во однос на истиот период минатата година.
Од почетокот на 2026 година до крајот на септември, нивните нето набавки достигнале 675 тони, шест проценти повеќе од истиот период лани. Меѓу најзначајните пријавени купувачи се Кина и Полска.
Оваа побарувачка не е случајна. Централните банки настојуваат да ги диверзифицираат девизните резерви, да ја намалат зависноста од одделни валути и да обезбедат дополнителна заштита во услови на геополитичка и финансиска неизвесност.
Зголемен интерес има и кај големите институционални инвеститори. Во третиот квартал, фондовите што инвестираат во физичко злато преку берзански тргувани фондови (ETF) привлекле дополнителни 211 тони. Со тоа нивните вкупни залихи достигнале рекордни 4.256 тони.
Истовремено, сликата кај граѓаните е поинаква. Побарувачката за инвестициски прачки и монети паднала за 19 проценти, додека побарувачката за златен накит се намалила за 17 проценти во третиот квартал.
Високите цени ги одвраќаат дел од индивидуалните купувачи, но големите институции продолжуваат да гледаат на златото како на важен дел од долгорочната финансиска заштита.
Ова создава интересна поделба на пазарот: граѓаните стануваат повнимателни поради цената, додека централните банки и инвестициските фондови продолжуваат да акумулираат злато.
Според анализата на Светскиот совет за злато од 5 ноември, пазарот можеби се приближува до привремено ценовно дно по големата корекција. Сепак, институцијата предупредува дека шпекулативните позиции сè уште не се целосно намалени, па не може да се исклучи дополнителна нестабилност.
Следниот важен тест за златото доаѓа од американската инфлација. Во вторник, 10 ноември, се очекува објавување на индексот на потрошувачките цени во САД, а во петок, 13 ноември, податоците за производствените цени.
Ако инфлацијата се покаже повисока од очекуваната, тоа би можело дополнително да ги зајакне изгледите за раст на каматите, да го поддржи доларот и повторно да изврши притисок врз златото. Обратно, послабите инфлациски показатели би можеле да го продолжат актуелното закрепнување.
