Аналитика
Како сценарио за холивудски блокбастер – од откриена вонбрачна врска до сомневања за кинеска шпионска операција во срцето на американската технолошка индустрија. Џенсен Хуанг, човекот кој ја претвори Nvidia во компанија вредна околу 4.500 милијарди долари, се соочува со најсериозната криза во својата кариера. Во случајот се вмешани американските разузнавачки служби, Белата куќа и Конгресот, а инвеститорите веќе реагираат на неизвесноста.
Она што започна како сомневање за необично блиски односи меѓу еден од најмоќните технолошки директори во светот и кинеска деловна жена, прерасна во афера што би можела да има последици далеку поголеми од личниот скандал. Во прашање се безбедноста на американската технологија, контролата врз најнапредните чипови за вештачка интелигенција и влијанието што Кина можеби се обидела да го оствари врз човекот кој има директен пристап до американскиот претседател.
На 8 ноември, 63-годишниот основач и извршен директор на Nvidia, Џенсен Хуанг, јавно призна дека бил неверен на својата сопруга, а управниот одбор на компанијата истиот ден најави независна истрага за сомневањата дека бил цел на странска разузнавачка операција.
„Бев неверен на сопругата. Моите постапки ги повредија неа и нашите деца. За тоа нема оправдување. Длабоко жалам“, напиша Хуанг во пораката до вработените, објавена и на официјалната интернет-страница на Nvidia.
Тој ја презеде целосната одговорност за своето однесување, се извини на семејството, колегите и акционерите и порача дека ќе соработува со истрагата. Сепак, во писмото не го откри идентитетот на жената со која бил во врска.
Според истражувањата на „Њујорк тајмс“ и „Фајненшл тајмс“, станува збор за Алис Хуанг (Alice Huang), кинеска државјанка и деловна жена поврзана со сингапурската компанија Megaspeed, која купува напредни процесори од Nvidia. И покрај истото презиме, двајцата не се во роднинска врска.
Американските разузнавачки служби, според информациите објавени од овие медиуми, заклучиле дека Алис Хуанг била регрутирана од кинеското Министерство за државна безбедност, главната цивилна разузнавачка агенција на Кина.
Нејзината наводна задача не била само да собира информации за Nvidia, туку и да влијае врз ставовите на Хуанг за продажбата на најсовремените американски AI-чипови во Кина. Токму тоа ја претвора личната афера во прашање од национална безбедност.
Новите детали произлегуваат од доверлив американски разузнавачки меморандум што циркулирал меѓу високи претставници на администрацијата на Доналд Трамп. Според најновите објави, државниот секретар Марко Рубио уште напролет предупредувал високи функционери за ризиците од односот на Хуанг со жената за која постоеле сомневања дека работи за кинеското разузнавање.
Американските служби ја следеле Алис Хуанг приближно една година. Во тоа време, според „Њујорк тајмс“, до самиот директор на Nvidia не било доставено официјално предупредување дека можеби е цел на разузнавачка операција.
Останува нејасно дали Хуанг воопшто знаел за сомневањата околу нејзината улога, какви информации евентуално добила таа и дали нешто од нив било искористено од кинеските власти. Не се објавени докази дека Хуанг свесно соработувал со кинеска разузнавачка служба.
Дополнителна тежина на случајот му дава компанијата Megaspeed. Американските власти ја истражуваат поради сомневања дека преку операции во Југоисточна Азија овозможувала пристап на кинески компании до напредни процесори кои се предмет на американски извозни ограничувања.
Според трговските податоци објавени од „Њујорк тајмс“, компанија поврзана со Megaspeed во Малезија, од јуни 2024 до февруари 2026 година, набавила опрема за вештачка интелигенција со технологија на Nvidia во вредност од најмалку 4,8 милијарди долари. Станува збор за исклучително висок износ за релативно малку позната компанија.
Американските истражители се сомневаат дека дел од чиповите можеби завршувале во Кина спротивно на ограничувањата, додека други биле користени во странски дата-центри преку кои кинески компании добивале пристап до нивната пресметковна моќ. Меѓу корисниците на услугите на Megaspeed се споменува и Alibaba.
Истрагата за Megaspeed започнала уште кон крајот на 2024 година, а во 2025 година сингапурските власти ја испрашувале Алис Хуанг, по што ја ослободиле. Според американските медиуми, случајот во САД подоцна бил префрлен од Министерството за трговија во Министерството за правда.
Компанијата ги оспорува сомневањата за незаконско пренасочување чипови и ангажирала независни правни советници за сопствена проверка. Кинеската страна, пак, ги отфрли американските обвинувања за шпионажа како неосновани.
Политичките последици веќе се видливи. „Њујорк тајмс“ објави дека претседателот Доналд Трамп бил информиран за разузнавачките сознанија пред приближно една година, но не презел конкретни мерки.
Трамп на 8 ноември изјави дека не разговарал со Хуанг за обвинувањата, но јавно застана во негова одбрана, оценувајќи го како чесен човек кој направил неверојатна работа.
Ова отвора дополнително прашање: дали блискоста меѓу Белата куќа и еден од највлијателните технолошки директори придонела разузнавачките предупредувања да не бидат проследени со посериозни мерки?
Хуанг изминатиот период активно се залагаше за олеснување на американските ограничувања за извоз на AI-чипови во Кина, тврдејќи дека задржувањето на американската технологија на кинескиот пазар е подобро за долгорочната конкурентност на САД. Неговите позиции веќе предизвикуваа несогласувања со претставници на американскиот безбедносен естаблишмент.
Сега истата политика се разгледува во контекст на сомневањата дека кинеското разузнавање можеби се обидело да влијае врз него преку лична врска.
Американскиот Конгрес веќе побара објаснувања. Претседателите на три влијателни комисии во Претставничкиот дом – Брајан Маст, Џон Муленар и Рик Крафорд – побараа Хуанг да се појави на затворен брифинг на 18 ноември.
Од него се очекуваат информации за контактите со Алис Хуанг, безбедносните процедури во Nvidia и можните ризици за американската технологија. Рокот за потврдување на предложениот термин или доставување алтернативен датум е 11 ноември.
Во меѓувреме, управниот одбор на Nvidia формира независна истрага, која ќе ја надгледуваат директори со помош на надворешни правни советници. Компанијата нагласува дека засега нема причина да верува оти биле компромитирани националната безбедност на САД или деловните тајни на Nvidia.
Тоа е важна разлика: истрагата треба да утврди дали Хуанг бил цел на шпионска операција и дали постоел безбедносен пропуст, а не претставува доказ дека тој извршил кривично дело.
Nvidia засега продолжува да му дава поддршка на својот основач и потврдува дека Хуанг останува на функцијата извршен директор, без прекин во работењето.
Но, на финансиските пазари неизвесноста веќе се чувствува. Според „Ројтерс“, во вонберзанското тргување на 9 ноември акцијата на Nvidia се движела околу 178,60 долари, односно повеќе од четири проценти под петочното затворање од 186,64 долари. Овие вредности се од тргувањето надвор од редовната американска берзанска сесија и не претставуваат конечен дневен резултат.
Скандалот доаѓа во чувствителен период за технолошкиот сектор, кога инвеститорите веќе ја преиспитуваат одржливоста на огромните инвестиции во инфраструктура за вештачка интелигенција.
Аналитичарот Ден Ајвс предупреди дека исходот од истрагата може да отвори прашања и за иднината на Хуанг на чело на компанијата, што би било сериозен ризик за Nvidia поради неговата централна улога во глобалната стратегија и растот на компанијата.
Првите последици се забележуваат и во Азија. Ќерката на Хуанг, Медисон, која работи во Nvidia, откажала планирана посета на Јужна Кореја, каде што требало да учествува на деловни средби поврзани со технологиите за вештачка интелигенција. Организаторите навеле внатрешни околности во компанијата, без дополнително објаснување.
Реакции стигнаа и од познати бизнисмени. Милијардерот Бил Акман изрази надеж дека случајот ќе се сведе само на вонбрачна афера, а не на загрозување на националната безбедност. Илон Маск, пак, поддржа оценка дека Хуанг направил сериозна грешка, но дека неговата улога во американското лидерство во вештачката интелигенција е исклучително значајна.
Додека траат истрагите, централното прашање повеќе не е само со кого директорот на Nvidia бил во љубовна врска. Прашањето е дали таа врска можела да стане канал за пристап до информации, деловни одлуки и политичко влијание во индустрија од која во голема мера зависи идната технолошка моќ на САД.
Ако се покаже дека не биле откриени доверливи информации и дека немало странско влијание врз деловните одлуки, последиците би можеле да останат првенствено репутациски. Но, доколку истрагата утврди сериозен безбедносен пропуст, аферата би можела да ја засили контролата врз извозот на чипови во Кина, да предизвика нови политички судири во Вашингтон и да ја доведе во прашање иднината на еден од најмоќните директори во светската технолошка индустрија.
