Аналитика
Европа влегува во зимата со сè помали резерви на природен гас, поскап дизел и растечка неизвесност на енергетските пазари. Складиштата за гас се на најниското сезонско ниво од 2013 година, додека просечната цена на дизелот во Европската Унија веќе надминува 2,15 евра за литар. Иако европските власти уверуваат дека засега нема физички недостиг од горива, високите цени и нарушувањата во снабдувањето отвораат прашање колку ќе ги чини граѓаните и компаниите претстојната зима.
Според најновите податоци, на 7 ноември европските складишта за природен гас биле пополнети со околу 72,7 отсто од капацитетот, наспроти приближно 82,7 отсто во истиот период минатата година. Разликата од десет процентни поени значи значително помала сигурносна резерва доколку Европа се соочи со долготраен студен бран или дополнителни нарушувања во снабдувањето.
Особено чувствителна е состојбата во Германија, најголемата европска економија, каде што пополнетоста на складиштата изнесува околу 59 отсто. За споредба, Италија располага со резерви од приближно 89 отсто од капацитетот, што покажува дека европските земји не ја дочекуваат зимата со еднаква енергетска сигурност.
Меѓународната агенција за енергетика (IEA) предупредува дека состојбата може дополнително да се влоши. Во сценарио со постудена зима и продолжени нарушувања на испораките на течен природен гас преку Ормускиот Теснец, европските резерви би можеле да се намалат на помалку од десет отсто до крајот на март 2027 година. Ова не е сигурна прогноза, туку предупредување за ризиците што ги носи комбинацијата од ниски резерви и нестабилно снабдување.
Последиците од енергетската неизвесност веќе се чувствуваат во европската економија. Според Агенцијата на ЕУ за соработка на енергетските регулатори (ACER), конфликтот на Блискиот Исток ги зголемил трошоците за европскиот увоз на природен гас за 18 до 33 милијарди евра, за иста количина увезен енергенс. Истовремено, трошоците за полнење на складиштата во 2026 година се проценуваат на износ до 27 милијарди евра.
Додека Европа се обидува да обезбеди доволно гас за зимата, дополнителен притисок создава и поскапувањето на дизелот. Според податоците на Европската комисија од 2 ноември, просечната цена на дизелот во ЕУ достигнала 2,15 евра за литар, што претставува зголемување од околу 35 отсто во однос на крајот на февруари. Во Данска цената изнесувала околу 2,53 евра, во Холандија 2,47 евра, а во Германија 2,28 евра за литар.
Проблемот дополнително го усложнуваат намалените залихи на нафтени деривати. Според Reuters, резервите на дизел во важниот европски нафтен центар Амстердам–Ротердам–Антверпен биле под петгодишниот просек, додека европските рафинерии работеле речиси со максимален капацитет. На светско ниво, нарушувањата на транспортот и испораките на нафта дополнително ги зголемуваат трошоците.
Сепак, скапиот дизел не значи дека Европа останува без гориво. Европската комисија потврди дека снабдувањето е ограничено, но дека засега нема физички недостиг на европскиот пазар. Поголемиот ризик е високите цени да се задржат подолго, со можност за дополнителни поскапувања доколку се појават нови нарушувања.
Економските последици можат да бидат пошироки од самите сметки за енергија. Дизелот директно влијае врз трошоците за транспорт, земјоделство и дистрибуција на производи, додека природниот гас е важен енергенс за индустријата. Затоа, нивното поскапување може постепено да се пренесе врз цените на храната, производите и услугите.
За Македонија, која е зависна од увоз на енергенси и има силни трговски врски со Европската Унија, ваквите движења претставуваат дополнителен ризик. Поскапиот транспорт, повисоките цени на увозните суровини и евентуалното поскапување на природниот гас можат да создадат нов притисок врз домашните компании и потрошувачите.
Европа засега располага со механизми за одржување на снабдувањето, но помалите резерви и високите цени ја прават претстојната зима економски неизвесна. Најголемиот предизвик можеби нема да биде дали ќе има доволно гас и дизел, туку колку ќе треба да се плати за нив.
