Аналитика
Во светските трезори се чуваат речиси 37 илјади тони монетарно злато. САД располагаат со најголемите резерви, Кина и Полска забрзано купуваат, а Германија, Франција и Холандија ја преиспитуваат географската распределба на своите златни резерви. Македонија располага со околу 6,89 тони, кои ги чува во Банката на Англија. Но, додека вредноста на македонското злато расте со светските цени, неговата количина со години останува речиси непроменета.
Светските централни банки продолжуваат да го зголемуваат учеството на златото во своите резерви, а истовремено сè повнимателно одлучуваат каде ќе ги чуваат златните прачки. Геополитичката неизвесност, загриженоста за безбедноста на средствата во странство и настојувањето за помала зависност од американскиот долар го вратија златото во центарот на глобалните монетарни стратегии.
Според најновата консолидирана статистика на Светскиот совет за злато (World Gold Council – WGC), објавена во октомври 2026 година, официјалните светски златни резерви достигнуваат околу 36.889 тони.
Глобалното зголемување на златните резерви е дел од пошироки промени во меѓународниот финансиски систем. Според истражувањето на World Gold Council од јуни 2026 година, спроведено меѓу 76 централни банки, дури 89 проценти од испитаниците очекуваат зголемување на светските златни резерви во следните 12 месеци.
Рекордни 45 проценти од централните банки очекуваат да ја зголемат сопствената количина на злато. Во истото истражување, 74 проценти од испитаниците очекуваат учеството на американскиот долар во глобалните резерви да се намали во следните пет години.
ЗЕМЈА ШТО ПОСЕДУВА НАЈМНОГУ ЗЛАТО НА СВЕТОТ
Со 8.133,5 тони, Соединетите Американски Држави остануваат убедливо најголемиот сопственик на монетарно злато. Следуваат Германија со околу 3.349 тони, Италија со 2.452 и Франција со 2.437 тони. Кина, која во последните години континуирано купува злато, веќе располага со речиси 2.400 тони според споредливата августовска статистика.
Во септември годинава Холандија објави дека прераспределила околу 86 тони злато од Северна Америка кон европски локации, претежно кон Лондон. Франција, пак, во текот на 2025 и почетокот на 2026 година продала 129 тони злато што го чувала во Њујорк и купила еквивалентна количина во Европа.
Истовремено, Полска постави цел да акумулира 700 тони злато, Кина го продолжува повеќемесечното зголемување на резервите, а Србија купува златни прачки од домашното производство.
Македонија, за разлика од овие земји, засега не покажува сличен тренд на зголемување на физичките резерви.
Најголемите златни резерви се концентрирани во неколку економски сили. Особено впечатливо е што САД имаат повеќе злато од Германија, Италија и Франција заедно.
Количината, сепак, не е единственото мерило за значењето на златото. Во САД, Германија, Италија и Франција тоа претставува многу голем дел од официјалните резервни средства, додека во Кина, и покрај огромната физичка количина, неговото учество е околу девет проценти.
Причината е што Кина располага и со исклучително големи девизни резерви, особено во странски валути и хартии од вредност.
Најновите извештаи на Светскиот совет за злато покажуваат дека купувањето продолжило и во 2026 година, иако интензитетот значително варира меѓу државите.
Во август централните банки пријавиле нето-купувања од 39 тони, додека за првите осум месеци од годината регистрираните нето-купувања достигнале околу 170 тони.
КИНА И ПОЛСКА КУПУВААТ НАЈМНОГУ ЗЛАТО
Полска е една од најинтересните приказни на светскиот пазар на злато. Нејзината централна банка со години спроведува стратегија на зголемување на резервите, а само во првите осум месеци од 2026 година купила 98 тони. Со дополнителните септемвриски купувања од околу 25 тони, зголемувањето од почетокот на годината достигнало приближно 123 тони.
Полската централна банка смета дека златото обезбедува сигурност во периоди на геополитички тензии и ја намалува зависноста од одделни валути и финансиски пазари.
Кина, пак, во август купила дополнителни 20 тони, што претставувало 22. последователен месец на зголемување на нејзините резерви. Пекинг настојува да ја диверзифицира структурата на резервите и да го намали ризикот од преголема концентрација во средства деноминирани во американски долари.
Спротивен тренд е забележан кај Русија, која во првите осум месеци продала нето околу 56 тони, и Турција, која забележала намалување од околу 82 тони, иако во август повторно купувала.
АМЕРИКА ЧУВА И СВОЕ – И ТУЃО ЗЛАТО
Американското злато одамна има речиси митски статус, а најпознатата локација за негово чување е Форт Нокс во сојузната држава Кентаки. Според Американската ковачница, во овој трезор се чуваат околу 147,3 милиони фини тројски унци злато, односно приближно 4.583 тони. Остатокот од американското монетарно злато се наоѓа и во други федерални објекти, вклучувајќи ги Вест Поинт и Денвер.
САД во последните децении практично не ја зголемуваат количината на своите официјални златни резерви. Но, нивната пазарна вредност значително расте со поскапувањето на благородниот метал.
Интересен е и сметководствениот третман: американското Министерство за финансии го евидентира монетарното злато по законски утврдена вредност од 42,22 долари за унца, многу пониска од неговата актуелна пазарна цена.
Од друга страна на Океанот, Германија е европскиот лидер според количината на златните резерви. По глобалната финансиска криза, во земјата се отвори широка дебата за тоа зошто толку голем дел од германското злато се чува надвор од нејзините граници.
Меѓу 2013 и 2017 година Бундесбанк врати вкупно 674 тони од Њујорк и Париз во Франкфурт. Целта беше поголем дел од резервите да биде физички достапен во Германија.
Еден од најинтересните потези во 2026 година дојде од Франција. Француската централна банка објави дека продала 129 тони злато чувано во Њујорк и купила соодветна количина нови златни прачки во Европа, кои сега се чуваат во Париз.
Операцијата била спроведена меѓу јули 2025 и јануари 2026 година.
Причината, според официјалното објаснување, била потребата старите златни прачки да се заменат со злато што ги исполнува современите меѓународни стандарди за квалитет и тргување.
Франција не организирала едноставно физичко пренесување на тие 129 тони од Њујорк во Париз, туку извршила продажба и повторно купување на други прачки.
Со ова вкупната количина на француските златни резерви останала непроменета – 2.437 тони.
Трансакциите донеле и значителна сметководствена добивка поради разликата меѓу историската набавна вредност и цените на продажба.
И Холандија во септември 2026 година објави дека прераспределила околу 86 тони злато од своите резерви во САД и Канада. Операцијата, спроведена меѓу март и август, имала цел да ја подобри ликвидноста на холандското злато и да ја намали зависноста од одделни локации.
Најголем дел од промената бил насочен кон Лондон, кој е еден од водечките светски центри за тргување со физичко злато.
Дел од операцијата вклучувал продажба на злато во Њујорк и купување соодветно злато во Лондон, додека друг дел опфатил физичко преместување на прачки.
Интересно е што Лондон сега е најголемата поединечна локација за чување на холандското злато, со поголем удел дури и од домашните трезори.
Ова покажува дека новиот глобален тренд не е едноставно враќање на сето злато во матичните држави, туку избор на локации од кои резервите можат брзо и сигурно да се користат.
ИТАЛИЈА И ШВАЈЦАРИЈА СО СТАБИЛНИ ЗЛАТНИ РЕЗЕРВИ
Италија располага со околу 2.452 тони злато и со децении ја одржува речиси непроменета неговата количина.
Според Банката на Италија, најголемиот дел од резервите се распределени меѓу Италија и САД.
Околу 1.100 тони се чуваат во Италија, 1.061,5 тони во САД, 149,3 тони во Швајцарија и 141,2 тони во Велика Британија.
Швајцарија, која располага со околу 1.040 тони злато, применува сличен модел. Приближно 70 проценти се чуваат на нејзина територија, 20 проценти во Банката на Англија и 10 проценти во Банката на Канада.
СРБИЈА АКТИВНО КУПУВА ЗЛАТО, МАКЕДОНИЈА СО ГОДИНИ НЕ МРДА ОД СЕДУМ ТОНИ
Разликите во стратегиите се видливи и на Балканот.
Србија во последните години значително го зголемува своето монетарно злато. Според Народната банка на Србија, на 1 октомври 2026 година резервите достигнале 55,14 тони, додека во 2012 година биле помали од 15 тони.
Специфичноста на српската стратегија е што централната банка купува златни прачки од домашното производство, пред сè од компанијата Србија Зиѓин Копер. Во 2025 година купила околу 4,3 тони од овој производител, а во првите осум месеци од 2026 година набавила дополнителни околу 2,5 тони.
Србија купувала злато и на меѓународниот пазар, а најголемиот дел од резервите го чува во сопствените трезори. Според гувернерката Јоргованка Табаковиќ, исклучок се пет тони купени во странство во 2024 година.
Според последните споредливи податоци на World Gold Council, монетарното злато на Северна Македонија изнесува 6,89 тони, односно околу 221.500 фини тројски унци.
Тоа е значително помалку од резервите на најголемите економии, но и од количината што ја поседува Србија.
Македонското злато се чува во трезорите на Банката на Англија во Лондон.
Според информациите што Народната банка ги дала за Bloomberg Adria во февруари 2026 година, златото е во таканаречена алоцирана форма, односно се состои од конкретно идентификувани и маркирани златни прачки што ги исполнуваат стандардите на лондонскиот пазар.
Народната банка може да ги користи резервите во согласност со својата инвестициска политика и правилата за управување со девизните резерви.
Клучна предност на чувањето во Лондон е брзиот пристап до еден од најголемите светски пазари за физичко злато.
Но, ваквата стратегија значи и дека македонското монетарно злато физички се наоѓа надвор од територијата на државата.
Македонија во подолг историски период ги зголемила златните резерви, но во последните години не се забележува суштинско поместување на нивната количина.
Тоа, сепак, не значи дека вредноста на златото останала иста.
Напротив, растот на меѓународната цена значително ја зголемува вредноста на македонските златни резерви, без Народната банка да купи дополнителни прачки.
На крајот на јануари 2026 година, на пример, монетарното злато учествувало со 16,8 проценти во вкупните официјални девизни резерви на Македонија.
Овој удел се менува во зависност од цената на златото, девизните курсеви и вредноста на останатите резервни средства.
(Фото: Andrzej Barabasz, CC BY-SA 4.0)
