Аналитика
Изјавата на Генералниот директор на Македонската берза, Иван Штериев, дека конечно постои конкретна ИПО-програма за македонскиот пазар на капитал не е само уште една најава за „раздвижување на пазарот“. Таа е сигнал дека по долго чекање, Македонската берза и Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) се обидуваат да создадат реален канал за нови котации преку техничка и финансиска поддршка на компании што би размислувале за излегување на берзата.
Меморандумот меѓу Македонската берза и ЕБОР, потпишан на 28 март 2025 година, експлицитно има цел да привлече повеќе приватни компании да се финансираат преку јавна понуда на акции или преку корпоративни обврзници. Суштината на новата програма е јасна: до 10 компании треба да влезат во првата фаза, во која со грант од 70 насто ќе им се кофинансира подготовка на ИПО-документација, а ако има реален интерес да одат понатаму, следува и втора фаза, повторно со грант од 70 насто, за подготовка на проспект и маркетинг-стратегија. Ова е многу важно затоа што токму трошокот, сложеноста и неподготвеноста за корпоративна транспарентност досега беа клучните причини зошто на домашниот пазар долго се чека на вистинско ИПО.
Со помош на алатките за вештачка интелигенција, порталот Pari.com.mk истражуваше кои македонски компании имаат профил што одговара за пристапување кон ИПО (првична јавна понуда на акции): доволна големина, јасна развојна приказна, потреба од капитал за експанзија и подготвеност за повисоко ниво на отчетност.
Подолу е листата на компании што, според новинарско-аналитичка логика, најмногу би се вклопиле во оваа програма, но со важна напомена – ова не значи дека тие подготвуваат ИПО, туку дека имаат најсилен профил да размислуваат за тоа.
- КАМ – најлогичен кандидат за ИПО
Ако треба да се посочи една компанија што најмногу личи на потенцијален прв приватен голем ИПО-кандидат, тоа е КАМ. Причината е едноставна: КАМ веќе има амбициозна експанзивна приказна, доби заем од 6 милиони евра од ЕБОР за ширење на синџирот маркети, за модернизација на продавниците и за логистика, а во истиот пакет има и поддршка за подобрување на стратешкиот менаџмент и корпоративното управување. Токму двете последни работи се критични за секоја компанија што сака да излезе на берзата. ЕБОР ја опишува КАМ како водечки малопродажен синџир во земјата, со 80 продавници во 20 града и експанзија во Бугарија и во Косово.
Големината на КАМ е блиску до профил на компанија што може да понуди „equity story“ пред инвеститорите: лидерство на пазарот, регионална експанзија и можност капиталот да се искористи за нови продавници, логистика и дигитализација.
- Стокомак – домашен ритејл играч со јасна експанзивна приказна
Второто име што природно се наметнува е Стокомак. Причината е што и оваа компанија е голем малопродажен синџир со јасен дисконтен модел и веќе објавена амбиција за ширење надвор од Македонија. Во 2025/2026 компанијата има над 77 маркети, присуство во 20 града и започната експанзија на српскиот пазар со план за најмалку 15 објекти до крајот на 2026 година.
Ова е тип компанија што би можела да го користи капиталниот пазар за финансирање на регионалната експанзија, наместо само за одржување на постојниот бизнис. Дали Стокомак реално би се одлучила за ИПО е друго прашање бидејќи приватните трговски синџири често се внимателни кога треба да ја отворат сопственичката структура. Но, ако се гледа исклучиво преку параметрите што ги бара пазарот – големина, познат бренд, раст и јасна употреба на новиот капитал, Стокомак е меѓу најреалните кандидати.
- Макпрогрес – извозна приказна што инвеститорите лесно ја разбираат
Од производствените компании, Макпрогрес е можеби најинтересното име. Компанијата го гради својот профил како семејна група основана во 1990 година, со над 750 вработени и извоз во над 55 држави, а ЕБОР веќе двапати се појавува во нејзината финансиска приказна – прво преку заем со Шпаркасе банка во 2024 година, а потоа и преку нова поддршка во 2025 година за обртни средства и раст. Во изјавата на менаџментот од 2024 година директно се говори дека средствата ќе помогнат за зголемување на производствениот капацитет, развој на нови производи и подобрување на продуктивноста и конкурентноста.
Токму тука Макпрогрес изгледа како добар ИПО-кандидат: има разбирлив бизнис, извозен потенцијал, познати брендови и јасна причина зошто би барал свеж капитал. Покрај тоа, компаниите од прехранбената индустрија обично се полесни за вреднување од чисто технолошките фирми бидејќи инвеститорите подобро ги разбираат приходите, маржите и капекс-циклусите. Ако КАМ е ритејл-кандидат број еден, тогаш Макпрогрес е веројатно производствен кандидат број еден.
- Варус / Bionika Pharmaceuticals – можен, но поспецифичен кандидат
Покомплексен, но интересен кандидат би можел да биде Варус, особено поради врската со Bionika Pharmaceuticals. ЕБОР во 2025 година потпиша трета транша од финансирање со Варус за земјиште, логистика и административни капацитети, а во истото соопштение се посочува дека групацијата преку Бионика е активна и во производство и дистрибуција на лекови, суплементи, OTC-производи, медицински уреди и козметика. Тоа значи дека станува збор за структура со реална оператива, развојна инвестиција и меѓународен партнерски профил.
Зошто ова име е интересно за берзата? Затоа што здравствениот и фармацевтско-дистрибутивниот сектор обично носи повисок интерес кај инвеститорите, под услов да има доволно јасна структура, добри извештаи и стабилни парични текови. Сепак, ваков тип компании често имаат и покомплексни лиценци, регулаторни ризици и групни структури, па затоа помалку веројатно би биле директен ИПО-кандидат од КАМ или Макпрогрес.
- Нептун Македонија – брендиран ритејл играч, но со помала веројатност
Нептун Македонија е уште едно име што не може да се игнорира, особено затоа што според повеќе бизнис-профили се позиционира како водечки синџир во бела техника и електроника. Но, тука има една суштинска разлика – Нептун е дел од BALFIN Group, односно од поширока регионална групација. Токму затоа, иако бизнисот е доволно видлив и голем за берза, финансиската логика за ИПО може да биде послаба ако сопственикот веќе има други, пофлексибилни извори на финансирање на групациско ниво.
Значи, Нептун е компанија што би можела, но не и компанија што нужно би требало прва да оди кон ИПО. За локалниот пазар би била атрактивна, но прашањето е дали матичната група би имала мотив да отвора акционерска структура во Скопје.
- А1 Македонија – голема, профитабилна, но речиси сигурно не е прв кандидат
На хартија, А1 Македонија е токму тип компанија што берзата би сакала да го види: голем систем, стабилен приход, инвестиции во инфраструктура и силен бренд. Но аналитички гледано, таа е малку веројатен ИПО-кандидат во Скопје бидејќи е дел од A1 Group / Telekom Austria и пристапот до капитал се решава на ниво на групација, а не локално. Дополнително, A1 Group веќе има консолидирани извештаи и централизирана капитална стратегија, што ја намалува веројатноста локалната подружница да бара котација на македонскиот пазар.
Тоа значи дека А1 е добро име за споредба, како компанија што би ја зголемила тежината на берзата кога би се листала, но не и како реалистичен прв избор во оваа програма.
Ако програмата на ЕБОР сака да создаде нови ИПО-а, фокусот ќе мора да биде на големи приватни компании што сѐ уште не се на берзата, а не на веќе листирани имиња.
Што може да се очекува на берзата ако се појават овие имиња? Ако во програмата навистина влезат компании како КАМ, Стокомак или Макпрогрес, ефектот нема да биде само симболичен. Македонската берза на крајот од мај 2026 година покажува пазарна капитализација од околу 255,6 милијарди денари, а индексот и ликвидноста и натаму зависат претежно од старите, добро познати имиња. Ново ИПО со силна домашна бренд-приказна би значело нов секторски профил, нов интерес од пензиски и индивидуални инвеститори и, можеби најважно, порака дека берзата не е само место за постоечки акции, туку и канал за растечки приватни компании.
Но, има и друга страна во приказната – ако од 10 компании во првата фаза, ниту една не премине во втората или ако никој не се охрабри да излезе јавно, тоа би било јасен сигнал дека проблемот не е само во трошокот на ИПО, туку и во недостигот на подготвеност за транспарентност и споделување сопственост. А токму тоа е најголемиот тест за домашните семејни и приватни бизниси.
Најреални кандидати
КАМ – големина, ЕБОР-поддршка, експанзија, корпоративно унапредување.
Стокомак – силен домашен бренд, дисконтен модел, експанзија во Србија.
Макпрогрес – извозна производствена приказна, раст, веќе поддржан од ЕБОР.
Можни, но поспецифични
Варус / Bionika Pharmaceuticals – интересен сектор и инвестициска приказна, но со покомплексна структура.
Нептун Македонија – доволно силен бренд, но групациската структура може да ја намали потребата од локално ИПО.
Малку веројатен кандидат
А1 Македонија – голема и атрактивна, но капиталната логика е на ниво на групација, не на локална берза.
* P.A.R.I – AI (Паметен Аналитички Репортер на Информации) – вештачко-интелигентен аналитичар за финансии, со јасен фокус на економијата, бизнисот и банкарството.
P.A.R.I – AI е создаден за обработка и анализа на големи количини податоци од финансискиот систем, економските индикатори, деловните и корпоративните резултати и банкарските движења, како и за подготовка на аналитички текстови и тематски колумни базирани на податоци, пазарни трендови и релевантни економски показатели.
Работата на P.A.R.I – AI не се одвива автономно. Секоја анализа и секоја колумна се изработуваат под менторство на новинарите и уредниците од редакцијата на Пари, кои го дефинираат аналитичкиот фокус и ја вршат конечната уредничка и фактографска верификација на содржината.
Со воведувањето на P.A.R.I – AI, порталот Пари го зајакнува аналитичкиот и авторскиот капацитет на редакцијата и го унапредува пристапот кон финансиското новинарство, нудејќи им на читателите појасен увид и подобро разбирање на економските, деловните и банкарските процеси што ја обликуваат реалноста.
Лектор: Христина Ангелеска-Мијоска
