Аналитика
Летото за Европа обично е период кога се полнат складиштата со природен гас. Оваа година, наместо комотна подготовка за студените месеци, континентот влегува во трка со времето, азиските купувачи и геополитичките кризи.
Европските подземни складишта моментално се полни околу 55 проценти, што е најниско ниво за овој период од годината од 2021 година. Резервите не се доволно ниски за да предизвикаат непосредна криза, но се значително под нивото што на Европа би ѝ овозможило мирно да ја дочека зимата.
Суштината на проблемот не е дека Европа останала без гас, туку дека има сè помал простор за грешка. Продолжен студен бран, нов прекин во испораките или нагло зголемување на побарувачката во Азија може брзо да ги испразни резервите и да предизвика нов ценовен шок.
По руската инвазија врз Украина во 2022 година, Европа забрзано го замени рускиот гас што пристигнуваше преку цевководи со течен природен гас – LNG, кој се транспортира со танкери. Со тоа ја намали зависноста од Москва, но стана многу позависна од глобалниот пазар.
На тој пазар Европа директно се натпреварува со Кина, Јапонија, Јужна Кореја и другите големи азиски економии. Танкерите најчесто се упатуваат таму каде што купувачите нудат повисока цена, што значи дека европските земји немаат гаранција дека секој потребен товар ќе заврши во нивните терминали.
Токму тоа се случува во последните месеци. Европскиот увоз на LNG во јули се очекува да изнесува околу 6,3 милиони тони, најмалку од септември 2024 година. Во исто време, азиската побарувачка повторно расте, а во јуни и јули кон регионот биле насочени рекордни количества американски LNG.
Дополнителна неизвесност создава состојбата на Блискиот Исток. Нарушувањата на пловидбата низ Ормутскиот Теснец го ограничуваат извозот од Катар, еден од најголемите светски производители на течен природен гас.
Европа директно не зависи пресудно од катарскиот гас. Во текот на зимата 2025/2026 година, Катар обезбедувал околу седум проценти од европскиот увоз на LNG, односно околу четири проценти од вкупниот увоз на природен гас. Но, прекинот на катарските испораки создава недостиг на глобалниот пазар и ги тера азиските земји да купуваат повеќе гас од САД – истиот извор на кој сè повеќе се потпира Европа.
Американскиот LNG веќе обезбедува околу две третини од европскиот увоз на течен природен гас и околу 30 проценти од вкупниот увоз на гас во Европската Унија. Ова значи дека проблем или пренасочување на американските испораки може директно да се одрази врз европските резерви и цени.
Европската агенција за соработка на енергетските регулатори – ACER проценува дека за складиштата да достигнат 90 проценти пред зимата, увозот на LNG ќе мора да биде околу 13 проценти поголем отколку во 2025 година. Пониско ниво од 80 проценти би можело да биде достигнато и со минатогодишниот обем на увоз, но само доколку нема дополнителни нарушувања.
Европската комисија смета дека наполнетост од 80 проценти би била доволна за сигурно снабдување во текот на зимата и засега не гледа непосредна опасност од недостиг. Сепак, раководството на норвешки „Еквинор“, најголемиот снабдувач на Европа со природен гас, предупреди дека континентот можеби нема да успее да го достигне ниту тоа ниво.
Ниските резерви веќе се чувствуваат и на пазарот. Европската референтна цена на гасот неодамна надмина 60 евра за мегават-час, достигнувајќи го највисокото ниво од почетокот на 2023 година. Повисоките цени можат да привлечат повеќе танкери кон Европа, но тоа истовремено би значело поскапа енергија за домаќинствата, компаниите и индустријата.
Најголемиот сојузник на Европа сега може да биде времето. Блага зима би ја намалила потрошувачката и би спречила брзо празнење на складиштата. Подолг период со ниски температури, пак, би покажал колку е тенка резервата со која континентот располага.
Европа засега има доволно гас. Но, нема доволно голема сигурносна перница за безгрижно да издржи нов прекин на снабдувањето, посилна азиска побарувачка и сурова зима во исто време.
