Аналитика
Најмоќната технологија во светот можеби ќе има најголема вредност токму таму каде што нема стабилна струја, брз интернет, доволно лекари, наставници или државни службеници.
Светска банка оценува дека вештачката интелигенција може да им овозможи на земјите во развој за една деценија да постигнат напредок за кој во други услови би им бил потребен цел век. Но, оваа можност нема да остане отворена бесконечно.
Пораката од најновиот Извештај за светскиот развој е јасна: државите што навреме ќе обезбедат електрична енергија, интернет, знаење, локални податоци и функционални институции можат значително да го забрзаат развојот. Оние што ќе задоцнат ризикуваат уште повеќе да заостанат зад богатите економии.
„Вештачката интелигенција им фрли спасувачко јаже на економиите во развој и тие треба да го фатат“, порача главниот економист на Светска банка, Индермит Гил.
Според него, овие земји не мора веднаш да градат огромни центри за податоци или да развиваат сопствени напредни модели. Многу поголема корист можат да добијат со приспособување евтини и помали ВИ-алатки на локалните потреби.
Таквите решенија можат да им помогнат на лекарите побрзо да поставуваат дијагнози, на земјоделците подобро да ги планираат посевите, а на наставниците да им обезбедат поддршка во средини каде што недостига стручен кадар.
Вештачката интелигенција може да се користи и во судството, даночната администрација, социјалната заштита, образованието, здравството и управувањето со природни катастрофи. Нејзината најголема вредност во сиромашните земји не е во заменувањето на работниците, туку во зголемувањето на нивната продуктивност.
Податоците го потврдуваат тоа. Во земјите со ниски и средни приходи, околу 4,5 проценти од постојните работни места се изложени на ризик од автоматизација со генеративна ВИ. Во богатите земји тој удел е повеќе од трипати повисок и изнесува 14,2 проценти.
Од друга страна, ВИ би можела значително да ја зголеми продуктивноста на 16,2 проценти од работните места во земјите во развој. Тоа е многу блиску до проценетите 18,7 проценти во високоразвиените економии.
Со други зборови, сиромашните земји можеби имаат помал ризик од масовно губење работни места, но речиси иста можност да ја зголемат ефикасноста на своите работници.
Оваа шанса доаѓа во момент кога економиите во развој го бележат најслабиот просечен раст во последните три децении. Последователните кризи, високите цени, војните, слабата трговија и скапото задолжување го претворија почетокот на оваа деценија во период на изгубени можности.
Светска банка смета дека ВИ може да ја промени таа траекторија уште пред крајот на деценијата.
Но, пречките се големи. Најнапредните модели се развиваат во мал број земји и компании, главно во САД и Кина. Во исто време, милијарди луѓе живеат во држави каде што нема доволно струја, стабилен интернет, современа инфраструктура или квалитетни податоци на локалните јазици.
Во руралните делови на Супсахарска Африка, речиси една третина од училиштата сè уште немаат сигурно снабдување со електрична енергија, а повеќе од две третини немаат стабилен пристап до интернет.
Затоа, ВИ-револуцијата во сиромашните земји нема да започне со најскапите модели, туку со основните услови: приклучок на струја, мобилен сигнал, локални податоци и луѓе што знаат како да ги користат новите алатки.
Решенијата ќе мора да бидат едноставни и приспособени на реалниот живот. За луѓето што не можат да читаат или немаат паметен телефон, услугите базирани на ВИ можеби ќе треба да се доставуваат преку обични телефонски повици и гласовни пораки.
Самото преземање странски модел не е доволно. Доколку системот не го разбира локалниот јазик, земјоделските услови, законите или здравствените проблеми, неговата вредност ќе биде ограничена.
Светска банка затоа предлага пат во три чекори: прво да се усвојат постојните алатки, потоа да се приспособат на локалните услови, а дури подоцна да се развиваат сопствени напредни технологии.
Таквиот пристап треба да ги спречи сиромашните држави да трошат огромни суми во обид да ги копираат најбогатите, пред да ги изградат основите што се потребни за технологијата воопшто да функционира.
Ризиците, сепак, не се мали. Доколку развојот не се управува внимателно, ВИ може да ја зголеми нееднаквоста, да ја концентрира моќта кај неколку компании, да ја наруши приватноста и да ја намали довербата во институциите.
Особено опасно би било доколку алгоритмите внесат пристрасност во одлуките за социјална помош, вработување, здравствена заштита или пристап до јавни услуги.
Затоа довербата ќе биде подеднакво важна како и технологијата. Подобри училишта, побрза здравствена услуга и поефикасна администрација можат да ја зајакнат поддршката на граѓаните. Но, една сериозна злоупотреба на податоците може да ја уништи таа доверба.
За 6,8 милијарди луѓе, односно околу 83 проценти од човештвото што живее во земји со ниски и средни приходи, вештачката интелигенција може да биде многу повеќе од алатка за пишување текстови и создавање фотографии.
Таа може да стане лекар таму каде што нема лекар, советник за земјоделецот што нема пристап до агроном, наставна помош во училиште без доволно наставници и механизам што ќе ѝ помогне на државата подобро да ги распредели ограничените пари.
Но, спасувачкото јаже има смисла само доколку некој го фати навреме.
