Аналитика
Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, денес предупреди дека светот навлезе во нова ера на екстремни временски услови, предизвикани од климатските промени што ги создава човекот и од исклучително силниот феномен „Ел Нињо“. Тој ги повика светските лидери, собрани на климатската конференција COP31 во Турција, да преземат поодлучни чекори.
„Еден ’супер-голем‘ Ел Нињо се судира со планета која е веќе прегреана поради климатските промени предизвикани од човекот“, изјави Гутереш, додека светските лидери се собираа во Анталија на климатскиот самит на ОН. „Влеговме во нова ера на климатски екстреми“, предупреди тој, повикувајќи ги владите „сериозно да се зафатат со работа“ преку забрзување на намалувањето на емисиите, унапредување на праведната транзиција кон напуштање на фосилните горива и обезбедување на финансиски средства и заштита за ранливите земји.
Неговите забелешки се совпаднаа со објавувањето на нов извештај на Светската метеоролошка организација (СМО) при ОН, во кој се наведува дека 2026 година продолжува во рамките на еден подолг период на исклучително високи глобални температури, топење на мразот и пораст на нивото на морињата.
Според оваа агенција, секоја од изминатите 12 години се вбројува меѓу 12-те најтопли години некогаш забележани, а се очекува и 2026 година да биде една од најтоплите во историјата на мерењата.
Генералниот секретар на СМО, Селесте Сауло, ги опиша најновите климатски показатели како „без преседан“, додавајќи дека ситуацијата ѝ дава нова смисла на фразата „надвор од сите граници“ (off the charts).
Таа предупреди дека исклучително силниот феномен Ел Нињо, кој моментално се развива, би можел дополнително да го засили глобалното загревање и екстремните временски појави, дури и длабоко во 2027 година. „Треба да се подготвиме за уште една рекордна година во 2027-ма“, изјави Сауло пред новинарите во Женева.
Од СМО известија дека просечната глобална температура на површината, во периодот од јануари до септември 2026 година, била за приближно 1,47 степени Целзиусови повисока од просекот во прединдустрискиот период.
Агенцијата наведе дека феноменот Ел Нињо, кој е во развој, би можел дополнително да ги зголеми температурите до крајот на годината. Според прелиминарните податоци, 2026 година се вбројува меѓу четирите најтопли години во историјата, иако конечниот редослед сè уште не е утврден. Ел Нињо е природен климатски феномен кој се карактеризира со невообичаено топли температури на површината на морето во тропскиот Тихи Океан. Сауло рече дека сегашниот настан би можел да биде меѓу најсилните забележани од најмалку 1950 година, при што температурите во делови од тропскиот Пацифик потенцијално достигнуваат 3,8 степени Целзиусови над просекот помеѓу сега и јануари.
Феноменот ослободува дополнителна топлина од океанот во атмосферата, потенцијално засилувајќи ги ефектите од глобалното затоплување предизвикано од човекот.
Покачување на нивото на морето и забрзување на екстремните временски услови
СМО, исто така, објави дека глобалното ниво на морето достигнало рекордно високо ниво, ресурсите на слатка вода се намалуваат, а глечерите продолжуваат со своето долгорочно повлекување. Во 2025 година, годишното губење на глечерскиот мраз е еквивалентно на полнење пет олимписки базени секоја секунда, според агенцијата.
Сауло предупреди дека комбинацијата од глобално затоплување и Ел Нињо ги интензивира ризиците поврзани со времето, вклучувајќи топлотни бранови, тропски циклони и обилни дождови. „Ги засилуваме нашите временски прилики, а Ел Нињо ќе биде мултипликатор на ризик“, рече таа, додавајќи дека екстремните временски настани се интензивираат побрзо отколку што предвидуваа историските климатски модели и системи за подготвеност.
И покрај влошувањето на индикаторите, СМО го истакна напредокот во проширувањето на системите за рано предупредување дизајнирани да ги заштитат заедниците од повеќекратни опасности поврзани со времето.
Бројот на земји со основни системи за рано предупредување од повеќекратни опасности се зголеми од 55 во 2015 година на 136 во 2025 година, според агенцијата.
Сепак, нагласи дека се потребни дополнителни инвестиции во глобалните мрежи за набљудување, собирање податоци за климата и можностите за прогнозирање за да се обезбеди ранливото население да добива навремени предупредувања.
„Не можеме да си дозволиме да летаме на слепо“, рече Сауло, повикувајќи ги учесниците на COP31 да ја зајакнат меѓународната соработка и инвестициите во инфраструктурата за следење на климата и рано предупредување.
Предупредувањата вршат обновен притисок врз владите што присуствуваат на COP31 да ги преточат климатските обврски во конкретни акции, особено во намалувањето на емисиите, енергетската транзиција, финансирањето на климата и мерките за прилагодување за земјите најизложени на ефектите од глобалното затоплување.
(Фото: Антонио Гутереш, Xuthoria – Own work, CC BY-SA 4.0)
