Аналитика
Тракторите повторно стануваат најгласната порака на грчките земјоделци. По повеќемесечни протести, блокади и тензии со Владата, тие повторно се подготвуваат за масовна мобилизација, но овојпат внимателно ги избраа и местото и моментот. Наместо на автопатите и граничните премини, протестот треба да се пресели во самиот центар на Солун, токму во денот кога вниманието на грчката јавност, бизнисот и политиката ќе биде насочено кон градот.
Новата мобилизација е закажана за 5 септември, на денот на отворањето на 90. Меѓународен саем во Солун. Земјоделците планираат со трактори да пристигнат кај Белата кула, каде протестот треба да започне околу 17 часот, само неколку часа пред традиционалното обраќање на премиерот Киријакос Мицотакис. Одлуката била донесена на состанокот на Панхеленскиот комитет на земјоделските блокади во Неа Малгара, а во подготовките се вклучени претставници од Солун, Лариса, Серес, Кардица, Иматија, Пиерија, Пела и Гревена.
Според грчките медиуми, на протестот нема да бидат само земјоделци. Се очекува присуство и на сточари, пчелари и рибари, а дел од учесниците од другите региони ќе пристигнат организирано со автобуси. Тоа покажува дека незадоволството повторно се проширува низ повеќе делови од примарниот сектор и дека протестот во Солун треба да биде демонстрација на поширок притисок врз Владата, а не само локална акција на земјоделците од северниот дел на земјата.
Во основата на протестот се проблеми кои грчките земјоделци ги повторуваат веќе подолг период. Високите цени на горивото, електричната енергија, ѓубривата, сточната храна и другите репроматеријали ги зголемуваат производствените трошоци, додека приходите, според нив, не растат со исто темпо. Дополнително незадоволство создаваат доцнењата на субвенциите, системот на обесштетување, проблемите со земјоделското осигурување, евтиниот увоз и сè поголемиот товар на долговите врз дел од производителите.
Претставниците на земјоделските здруженија предупредуваат дека прашањето веќе не е само колкава поддршка ќе добијат од државата, туку дали дел од производството воопшто може да остане економски одржливо. Претседателот на земјоделското здружение од Серес, Јанис Туртурас, за грчката државна телевизија ЕРТ изјави дека трошоците за производство се огромни и дека голем дел од земјоделските активности веќе не носат доволен приход за нормално продолжување на производството.
Посебно чувствителна тема остануваат субвенциите и исплатите кон производителите. Земјоделскиот синдикалец Костас Анестидис тврди дека голем број земјоделци сè уште имаат проблеми со парите што ги очекуваат, поради што дел од нив влегуваат во новата сезона без доволно ликвидност. За производителите кои мора однапред да финансираат гориво, семе, ѓубриво или добиточна храна, секое подолго доцнење на исплатите директно се одразува врз можноста да продолжат со работа.
Токму затоа изборот на 5 септември носи силна политичка порака. Меѓународниот саем во Солун традиционално е местото од кое грчката Влада ги претставува економските приоритети за следниот период, а обраќањето на премиерот е еден од најследените политички настани во земјата. Земјоделците сакаат да бидат присутни токму во тој момент, кога од говорницата ќе се зборува за економски раст, инвестиции, даночни мерки и подобрување на животниот стандард.
Контрастот што го создава протестот е очигледен. Во саемските хали ќе се зборува за развој, нови инвестиции и идни економски можности, додека на неколку улици од таму земјоделците со трактори ќе предупредуваат дека дел од примарниот сектор сè потешко опстанува. Нивната намера е проблемите на земјоделството да не останат на маргините на политичката агенда во моментот кога целата земја ќе го следи Солун.
Протестот, сепак, не е изолиран настан. Тој е продолжение на мобилизациите кои започнаа уште кон крајот на 2025 година и особено се засилија на почетокот на 2026 година, кога илјадници трактори излегоа на патиштата низ Грција. Во одредени периоди беа блокирани автопатишта, наплатни станици и клучни сообраќајници, а протестите се проширија и кон граничните премини.
Меѓу погодените премини беше и Евзони, што директно се почувствува и во Македонија. Ограничувања и блокади имаше и на Промахонас, Егзохи и Ники, а земјоделските акции создадоа проблеми за патниците, транспортните компании и извозниците. Во најинтензивните денови на протестите, притисокот врз грчката Влада беше значителен, особено затоа што блокадите почнаа да создаваат економски последици и надвор од земјоделскиот сектор.
Владата тогаш понуди повеќе мерки со цел да ги смири протестите, меѓу кои поевтино гориво за земјоделците, дополнителна финансиска помош за одредени категории производители и измени во системот за обесштетување при штети. Од Атина тврдеа дека значителен дел од барањата биле целосно или делумно прифатени, додека за останатите постоеле буџетски или европски ограничувања.
Сепак, земјоделските организации не оценија дека проблемите се трајно решени. По повеќе од 50 дена протести, тракторите постепено беа повлечени од поголемиот дел од блокадите, но незадоволството остана. Во февруари, трактори стигнаа и во центарот на Атина, пред грчкиот Парламент, каде земјоделците повторно порачаа дека очекуваат подолгорочни мерки, а не само привремени отстапки.
Сега притисокот повторно се сели на север, а Солун станува новата сцена на конфронтацијата меѓу земјоделците и Владата. Разликата е што овојпат протестот се совпаѓа со еден од најважните политички настани во земјата, поради што и симболиката е многу посилна. Земјоделците сакаат нивното присуство да биде невозможно да се игнорира во денот кога политичкиот врв ќе зборува за економската иднина на Грција.
За македонските граѓани кои планираат патување кон Грција тој викенд, засега нема официјална најава дека на 5 септември ќе биде блокиран Евзони. Досегашните информации се однесуваат на протест во центарот на Солун, со собирање кај Белата кула и присуство на трактори во градот. Сепак, искуството од претходните земјоделски мобилизации покажува дека плановите можат да се менуваат во зависност од одлуките на локалните здруженија и од реакцијата на Владата, па состојбата ќе треба да се следи до самиот ден на протестот.
Во Солун, пак, се очекуваат засилено полициско присуство и сообраќајни ограничувања, бидејќи отворањето на Меѓународниот саем традиционално е проследено и со протести на синдикати, работници и други општествени групи. Влегувањето на тракторите во центарот дополнително може да го усложни движењето и да создаде една од најтензичните слики на отворањето на саемот во последните години.
Главното прашање е дали протестот кај Белата кула ќе заврши како еднодневна демонстрација или ќе биде сигнал за нов циклус на земјоделски блокади во текот на есента. Многу ќе зависи и од тоа дали Мицотакис во своето обраќање ќе понуди нешто што земјоделците ќе го оценат како доволно конкретно.
Тракторите еднаш веќе беа повлечени од патиштата, но причините поради кои излегоа таму не исчезнаа. На 5 септември тие повторно ќе бидат видливи, овојпат во срцето на Солун, токму во моментот кога грчката Влада ќе се обиде да ја претстави својата визија за економијата во периодот што следува.
