Аналитика
Долго време компаниите функционираа во релативно предвидлива економска средина. Пазарите беа постабилни, синџирите на снабдување функционираа без поголеми прекини, а деловните стратегии често се градеа со години однапред. Денес, таа реалност постепено исчезнува.
Во последните неколку години светската економија се соочи со пандемија, енергетска криза, висока инфлација, геополитички тензии, трговски конфликти и забавување на европската економија. Глобалната неизвесност повеќе не е привремен шок, туку станува нова економска реалност.
За мала и отворена економија како македонската, ваквите промени не остануваат далечен глобален проблем. Тие директно влијаат врз домашните компании, особено врз извозно ориентираните сектори коишто се тесно поврзани со европските пазари.
Македонската економија и понатаму расте, но растот останува силно зависен од надворешната средина. Тоа уште еднаш покажува дека домашната економија не е изолирана, туку директно е поврзана со движењата во Европа и глобалната економија.
Од најевтино кон најсигурно
Една од најголемите промени се случува во начинот на кој компаниите размислуваат за ризикот.
Долго време доминираше моделот на максимална ефикасност и минимални трошоци. Компаниите работеа со минимални залихи, зависеа од ограничен број добавувачи и градеа синџири на снабдување оптимизирани за стабилни услови.
Но, последните кризи покажаа колку може да биде ранлив таквиот модел.
Многу компании сфатија дека најниската цена не значи многу ако суровината или производот не може навреме да стигне до фабриката или до пазарот. Поради тоа, сè повеќе компании почнуваат да: ги диверзифицираат добавувачите, создаваат поголеми резерви, бараат нови пазари и градат пофлексибилни деловни модели.
Фокусот постепено се поместува од најевтино кон најсигурно.
Европа забавува, а притисокот се чувствува и кај нас
Македонија е силно изложена на европската побарувачка, а Германија останува еден од најважните трговски партнери, особено преку извозно ориентираните индустрии.
Кога европската индустрија забавува, тоа директно се чувствува и кај домашните компании. Во вакви услови компаниите стануваат повнимателни:
- ги одложуваат инвестициите,
- внимателно управуваат со ликвидноста,
- се обидуваат да ги намалат ризиците.
Денес веќе не е доволно компанијата само да остварува добивка. Подеднакво важно станува:
- колку е финансиски стабилна,
- колку е зависна од еден пазар,
- дали има доволно ликвидност,
- колку брзо може да се прилагоди на нови услови.
Затоа финансиското планирање и управувањето со ризик стануваат клучен дел од современиот бизнис-модел.
Дигитализацијата повеќе не е опција
Пандемијата и енергетската криза дополнително ја забрзаа дигиталната трансформација.
Компаниите со повисоко ниво на дигитализација многу полесно се справија со шоковите бидејќи имаа подобра контрола врз: трошоците, залихите, готовинските текови и побарувачката.
Денес дигитализацијата не претставува само модернизација, туку и форма на заштита од неизвесноста.
Сè повеќе компании инвестираат во: ERP-системи, автоматизација, анализа на податоци, алатки за вештачка интелигенција и оптимизација на процесите.
Во време кога условите брзо се менуваат, способноста компанијата навреме да реагира станува огромна конкурентска предност.
Во таа трансформација, информатичкиот сектор е еден од најотпорните и најбрзорастечки сегменти на македонската економија. За разлика од традиционалните индустрии што зависат од физичка логистика и нестабилни цени на суровини, дигиталните услуги покажуваат значително поголема флексибилност и приспособливост.
Nearshoring, можност за Македонија
Промените во глобалната економија отвораат и нови можности.
Во последните години сè почесто се зборува за nearshoring и regionalization, односно приближување на производството поблиску до европските пазари.
Поради геополитичките ризици и проблемите во глобалните синџири на снабдување, дел од европските компании бараат постабилни и поблиски партнери.
Ова може да биде значајна можност за Македонија, особено за компании што можат да понудат: стабилност, квалитет, флексибилност, технолошка приспособливост и сигурна испорака.
Но, за да се искористи оваа можност, ќе бидат потребни инвестиции во: технологија, продуктивност, кадар и поголема додадена вредност.
Македонските компании повеќе не можат да се позиционираат само како евтина работна сила. Конкурентноста сè повеќе ќе зависи од знаење, ефикасност и способност за брза адаптација.
Новата реалност бара нов начин на размислување
Во услови на постојана глобална неизвесност, најголем ризик понекогаш не е инвестирањето, туку неподготвеноста за промени.
Компаниите што најбрзо се прилагодуваат често успеваат да освојат нови пазари токму во периоди на криза. Во вакви услови, отпорноста станува подеднакво важна колку и профитабилноста.
Дополнително, во услови на инфлациски притисоци и посензитивна потрошувачка, успех ќе имаат компаниите што ќе успеат да ја зголемат продуктивноста, а не само цената.
Она што денес изгледа како криза, всушност е тест за зрелоста на македонската економија и домашните компании.
Глобалната неизвесност веројатно нема брзо да исчезне. Затоа компаниите ќе мора да научат да функционираат во средина со почести шокови, побрзи промени и потешко предвидливи услови.
Во иднина, најуспешни нема да бидат само најголемите компании, туку оние што: размислуваат долгорочно, управуваат со ризиците, инвестираат во продуктивност и носат одлуки врз основа на анализа и адаптација.
Во време на глобална неизвесност, стабилноста и способноста за брза промена стануваат нова форма на конкурентска предност.
Пишува: Проф. д-р Весна Георгиева Свртинов – универзитетски професор
Лектор: Христина Ангелеска-Мијоска
