Аналитика
Ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток повторно ги разниша светските енергетски пазари и ги турна цените на нафтата нагоре. Загриженоста дека судирите може да го нарушат транспортот низ Ормускиот Теснец, еден од најважните коридори за глобалното снабдување со нафта, веќе се одрази и врз цените на горивата.
Нафтата нагло поскапе, бензинот во САД се врати на психолошката граница од четири долари за галон, а стравувањата од нов инфлациски бран повторно се преселија од воените мапи во паричниците на потрошувачите.
Пазарот повеќе не реагира само на заканите и политичките изјави, туку и на конкретното нарушување на пловидбата низ Ормускиот Теснец. Американските напади врз Иран продолжија деветти ден, додека Техеран возврати со напади врз цели во регионот. Иранската Револуционерна гарда соопшти дека два нафтени танкери биле погодени и онеспособени во теснецот, а американските сили започнаа нови операции со образложение дека сакаат да ја намалат способноста на Иран да ги напаѓа комерцијалните бродови.
Токму низ Ормускиот Теснец во нормални услови поминува околу една петтина од светската трговија со нафта. Секој напад врз танкер, нова блокада или ограничување на маршрутите затоа веднаш се претвора во повисока „премија за ризик“ во цената на барелот. Трговците не плаќаат само за нафтата што се испорачува денес, туку и за можноста утре дел од тие количества воопшто да не стигнат до пазарот.
Колку е нарушен сообраќајот покажуваат и последните податоци. Во неделата низ Ормускиот Теснец поминале само четири брода, наспроти осум претходниот ден. Пред почетокот на конфликтот, дневниот просек изнесувал околу 130 пловила. Намалениот број преминувања значи дека нафтата може да биде достапна во пристаништата, но не и безбедно и навремено пренесена до рафинериите и потрошувачите.
Дополнителен трошок создаваат и повисоките цени на осигурувањето, промената на маршрутите и ризикот за екипажите. Аналитичарите предупредуваат дека продолжената нестабилност може значително да ја зголеми крајната цена на испорачаната нафта, дури и без целосно затворање на теснецот. На пазарот веќе се разгледуваат сценарија во кои „брент“ повторно би се искачил над 100 долари, особено доколку бидат погодени поголеми енергетски објекти или пловидбата дополнително се намали.
Последиците први ги почувствуваа американските возачи. Националната просечна цена на обичниот бензин повторно достигна четири долари за галон, откако на почетокот на јули се спушти на околу 3,79 долари. Новото поскапување доаѓа по пропаѓањето на привременото примирје и обновувањето на американско-иранските непријателства.
Суровата нафта е најголемата поединечна ставка во трошокот за производство на гориво, па нејзиниот раст со одредено задоцнување се пренесува на бензинските пумпи. Притисокот е дополнително засилен од ниските американски резерви на гориво, кои се под петгодишниот просек. Тоа остава помал простор евентуалниот недостиг на глобалниот пазар да се амортизира со домашни залихи.
Од почетокот на годината, американската сурова нафта и „брент“ се поскапени за околу 45 проценти. Само во последните две недели растот надмина 20 проценти, што покажува колку брзо енергетскиот пазар може да премине од привидно смирување во нов ценовен шок.
Блискиот Исток, сепак, не е единствениот извор на притисок. Врз глобалната понуда влијаат и нападите врз руската енергетска инфраструктура. Русија, која е меѓу најголемите светски извозници на дизел, го ограничи извозот на клучни рафинирани производи до крајот на јули, откако дел од нејзините рафинериски капацитети беа намалени поради украинските напади.
Пазарната равенка станува уште понеповолна бидејќи Русија, наместо само да извезува, сега настојува и да увезува дизел. Така, на глобалниот пазар истовремено се појавуваат помала понуда и дополнителна побарувачка. Притисокот не е ограничен само на горивата за автомобилите, туку се пренесува и врз транспортот, индустријата и земјоделството.
Силно поскапува и авионското гориво. Пред војната со Иран, неговата просечна цена во САД изнесувала околу 2,50 долари за галон, а до крајот на минатата недела достигнала 3,57 долари, што е раст од речиси 43 проценти. За авиокомпаниите горивото е еден од најголемите трошоци, па продолжувањето на ваквиот тренд може да значи повисоки цени на билетите или воведување дополнителни надоместоци.
Новото поскапување на нафтата не е проблем само за возачите и авиопревозниците. Повисоките цени на енергијата ги зголемуваат трошоците за производство, транспорт и испорака на речиси сите производи. Тоа може да го забави намалувањето на инфлацијата, да ја намали куповната моќ на домаќинствата и да им ја отежни работата на централните банки, кои мора да избираат меѓу поддршка на економскиот раст и задржување на цените под контрола.
По првичниот скок над 90 долари, нафтата се повлече од највисоките дневни нивоа откако од Иран стигнаа сигнали дека разговорите сè уште не се целосно исклучени. Но, цените останаа значително повисоки од неодамнешните минимуми, што покажува дека пазарот не очекува брзо и трајно смирување.
Вообичаено е да се каже дека пазарите не ја сакаат неизвесноста. Во случајот со нафтата, тие ја пресметуваат во секој барел. Додека траат нападите, танкерите се движат со намален интензитет, а Ормутскиот Теснец останува поле на воено и политичко надмудрување, цената на горивото ќе зависи од многу повеќе од понудата и побарувачката. Ќе зависи од тоа дали бродовите ќе поминат, дали рафинериите ќе работат и дали следниот напад ќе погоди уште една точка од глобалниот енергетски синџир.
