Аналитика
Европските банки со години предупредуваат дека играат натпревар со врзани раце. Додека нивните американски конкуренти работат на огромен и единствен пазар, банките во Европската Унија се соочуваат со различни национални правила, посложени капитални барања и ограничувања при движењето на пари преку границите. Сега Брисел подготвува промени што треба да им дадат повеќе простор за кредитирање и инвестиции, но истовремено отвораат чувствително прашање: дали поголемата конкурентност ќе дојде по цена на финансиската стабилност?
Европската комисија разгледува значајна промена на банкарската политика на ЕУ, со цел европските банки полесно да им конкурираат на финансиските институции од САД и од другите големи пазари. Според нацрт на претстојниот извештај на Комисијата, меѓу опциите се олеснување на дел од капиталните барања, намалување на административниот товар и преиспитување на улогата на Европскиот банкарски орган.
Една од најчувствителните идеи е конкурентноста на банките да стане дел од мандатот на Европскиот банкарски орган. Таквата промена ја поддржуваат дел од финансиската индустрија и неколку земји членки, според кои европските банки се преоптоварени со правила што се построги и посложени од оние со кои се соочуваат нивните глобални конкуренти.
Но, банкарските супервизори, меѓу кои и Европската централна банка, се резервирани. Нивниот став е дека главната задача на регулаторите мора да остане безбедноста на финансискиот систем, а не профитабилноста или пазарната позиција на банките. Според нив, искуството од кризата во 2008 година покажа колку скапо може да чини слабеењето на заштитните механизми.
Комисијата, сепак, смета дека дел од постојните правила се преклопуваат и создаваат непотребна сложеност. Затоа се разгледуваат промени во рамката за коефициентот на левериџ, кој бара банките да располагаат со одредено минимално ниво на капитал во однос на вкупната вредност на нивниот биланс.
Банките тврдат дека ваквите барања врзуваат премногу капитал и ја ограничуваат нивната способност да одобруваат кредити. Оттаму произлегува и главниот аргумент на поддржувачите на реформите: доколку банките треба да издвојуваат помалку средства како капитална заштита, ќе имаат повеќе пари за финансирање компании, инфраструктура, дигитализација, зелени проекти и одбранбена индустрија.
Нацртот предвидува можно отстранување на дополнителен капитален услов поврзан со коефициентот на левериџ и намалување на бројот на капитални бафери што банките мора да ги одржуваат. Во исто време, се предлага преиспитување на обврските за известување и на другите административни барања што финансиските институции ги оценуваат како скапи и неефикасни.
Со тоа ЕУ би се доближила до регулаторните промени во САД и во Обединетото Кралство, каде што веќе се направени чекори за ублажување на дел од ограничувањата за банките. Сепак, критичарите предупредуваат дека европските банки нема да станат конкурентни само со намалување на капиталните барања.
Според нив, вистинскиот проблем е што европскиот банкарски пазар и натаму е поделен по национални линии. И покрај долгогодишните обиди за создавање вистинска Банкарска унија, банките сè уште не можат слободно да ги префрлаат капиталот и ликвидноста меѓу своите подружници во различни земји.
Постојат разлики во правилата за несолвентност, заштита на потрошувачите, гарантирање на депозитите и банкарскиот надзор. Поради тоа, една банкарска група не може едноставно да го понуди истиот производ во сите земји членки или брзо да насочи средства таму каде што се најпотребни.
Макс Кречмер од организацијата „Фајненшл воч“ оценува дека европските банки не работат на единствен пазар споредлив со американскиот. Според него, националните власти се претпазливи затоа што стравуваат дека во случај на пропаѓање на подружница, трошоците повторно ќе паднат врз националните буџети и шемите за гаранција на депозити.
Токму затоа Комисијата повторно ја отвора и темата за европското осигурување на депозитите. Наместо целосно заеднички систем во кој сите земји би ги делеле трошоците од евентуален банкарски колапс, се разгледува комбиниран модел со национални и европски елементи.
Целта е националните шеми за гаранција на депозитите да имаат пристап до доволна ликвидност во време на криза. Ваквиот механизам би можел да ја зголеми довербата меѓу земјите членки и да им овозможи на банките полесно да работат преку границите.
Дебатата доаѓа во период кога ЕУ бара огромни износи приватен капитал за зелената транзиција, дигиталната трансформација, одбраната и зајакнувањето на индустријата. Загриженоста дека Европа заостанува зад САД во иновациите, продуктивноста и пристапот до финансирање го зголемува притисокот врз Брисел да создаде подинамичен финансиски систем.
Дополнителен поттик за реформите дадоа и препораките од извештајот на поранешниот претседател на ЕЦБ, Марио Драги, во кој се нагласува потребата од многу поголеми приватни инвестиции за европската економија да остане конкурентна.
Сепак, спорот околу капиталните барања останува отворен. Поддржувачите на нивното намалување сметаат дека повисоките резерви значат помалку пари за кредити и инвестиции. Критичарите, пак, предупредуваат дека подобрата конкурентност не треба да се гради со послаби заштитни механизми.
Кречмер предупредува дека Европа ризикува да го задржи истиот фрагментиран банкарски пазар, но со помали капитални перничиња. Според него, подобар пристап би бил да се поедностават непотребно сложените правила, да се доврши Банкарската унија и да се воспостави веродостоен систем за заштита на депозитите, без ослабување на капиталната отпорност.
Предлозите на Комисијата покажуваат дека европската банкарска политика влегува во нова фаза. По годините во кои главниот приоритет беше банките да станат побезбедни, сега од нив се очекува да преземат поголема улога во финансирањето на економскиот раст.
Клучното прашање е дали Брисел ќе успее да ја најде рамнотежата меѓу двете цели. Европските банки треба да бидат доволно силни за да финансираат повеќе, но и доволно отпорни за да не стане следната криза повторно товар за граѓаните и за јавните буџети.
