Аналитика
Економските односи на Европа со Кина влегуваат во многу поконфронтациска фаза, бидејќи Брисел бара нова индустриска и трговска стратегија, дизајнирана да го заштити европското производство од растечката кинеска конкуренција. Европските лидери сè повеќе стравуваат дека прекумерниот индустиски капацитет на Кина, поддржан од кинеската држава, ја еродира индустриската база на Европа и ги загрозува работните места во секторите, почнувајќи од челик и автомобили, па сè до батерии и чиста технологија, пишува Економик Тајмс.
ЕВРОПА СЕ ПОИСПЛАШЕНА ОД КИНЕСКАТА ЕКОНОМСКА МОЌ
Коалиција составена од Шпанија, Франција, Италија, Холандија и Литванија дистрибуираше заеднички предлог пред клучниот состанок на Европската комисија, барајќи построги трговски мерки против она што го опишуваат како нефер индустриски практики и структурен прекумерен капацитет. Иако документот не ја именува директно Кина, претставниците на ЕУ постојано го обвинуваат Пекинг дека ги преплавува глобалните пазари со силно субвенциониран извоз. Според документот, Европа загубила околу еден милион индустриски работни места помеѓу 2019 и 2025 година, како што се интензивираше конкуренцијата.
Коалицијата врши притисок врз Брисел да ги забрза трговските истраги, да го поедностави процесот за наметнување тарифи и да ги затвори дупките во законот што им овозможуваат на компаниите да ги заобиколат ограничувањата со насочување на стоки низ трети земји или со воспоставување операции во рамките на ЕУ. Европските креатори на политики сè повеќе тврдат дека кинеските фирми имаат корист од државни субвенции, преференцијално финансирање и пониски регулаторни трошоци што европските компании не можат да ги постигнат според постојните пазарни услови.
Во центарот на оваа стратешка промена е предложениот Закон за индустриски забрзувач на ЕУ, објавен во март. Законодавството означува едно од најјасните отстапувања на Европа од нејзиниот традиционален пристап на слободен пазар. Со него се воведуваат барања „Произведено во Европа“ за јавни набавки и индустриски субвенции во стратешките сектори. Електричните возила, на пример, би требало да исполнат праг од 70 проценти содржина на ЕУ, додека производителите на алуминиум и цемент би се соочиле со барања за локална содржина од најмалку 25 проценти. Странските фирми што доминираат на повеќе од 40 проценти од глобалниот пазар, исто така, би можеле да бидат обврзани да обезбедат дека половина од поврзаната економска активност ќе им користи на работниците од ЕУ.
Предложените правила дополнително би ги охрабриле странските компании да трансферираат технологија, да формираат заеднички вложувања со европски бизниси и да инвестираат повеќе средства за истражување во Европа. Додека Брисел инсистира мерките да се во согласност со правилата на Светската трговска организација, критичарите ги гледаат како голем потег кон економски протекционизам и индустриска интервенција.
Европските претставници велат дека построгите мерки не се само за економија, туку и за геополитичка ранливост. Загриженоста се интензивираше откако Кина воведе ограничувања за извоз на критични минерали и полупроводници, зајакнувајќи ги стравувањата дека зависноста на Европа од кинеските синџири на снабдување би можела да стане стратешка слабост за време на идните политички кризи. Термини како „економска безбедност“, „стратешки суверенитет“ и „индустриска отпорност“ сега сè повеќе ги обликуваат политичките дебати на ЕУ.
Растечкиот тврдокорен став одразува поширока промена во рамките на Европската Унија. Со децении, Брисел се залагаше за отворени пазари и глобална економска интеграција. Но, серија кризи – вклучувајќи ја пандемијата Ковид-19, енергетскиот шок по војната во Украина и влошувањето на тензиите со Кина – ја турнаа ЕУ кон поодбранбен економски модел. Мерките за трговска одбрана сега се на највисоко ниво за речиси две децении.
Францускиот претседател Емануел Макрон се појави како еден од најсилните поддржувачи на построги мерки против Кина, дури предлагајќи европски еквивалент на механизмот Член 301 на Соединетите Американски Држави, кој му овозможува на Вашингтон да воведува тарифи против земјите обвинети за нефер трговски практики.
ГЕРМАНИЈА Е ПРОТИВ ПОСИЛНИ МЕРКИ
Засега, Германија продолжува да се спротивставува на целосно конфронтациски пристап поради нејзините длабоки економски врски со Кина. Берлин одби да го поддржи заедничкиот предлог што го дистрибуираа петте земји од ЕУ, а германската министерка за трговија Катерина Рајхе неодамна отпатува во Пекинг барајќи посилна индустриска соработка и подобар пристап до пазарот за германските компании. Билатералната трговија меѓу Германија и Кина достигна околу 250 милијарди евра во 2025 година, со повеќе од 5.000 германски фирми кои работат во Кина, особено во автомобилскиот, машинскиот и инженерскиот сектор.
Зависноста на Германија од кинескиот пазар е тешка за балансирање. Додека Берлин стравува дека прекумерната конфронтација може да го оштети извозот и индустрискиот раст, се зголемуваат и загриженоста дека кинеските конкуренти ја поткопуваат сопствената производствена база на Германија. Во извештајот на Центарот за европски реформи се предупредува дека Германија ризикува „Кинески шок 2.0“, споредувајќи ја моменталната ситуација со деиндустријализацијата што ја доживеаа делови од Соединетите Американски Држави откако Кина се приклучи на Светската трговска организација во 2001 година. Во извештајот се тврди дека „Кина веќе изеде голем дел од ручекот на германската индустрија и се подготвува да започне со вечера“.
Низ цела Европа расте загриженоста дека кинескиот извоз ги празни домашните индустрии. Аналитичарите предупредуваат дека секторите кои се критични за зелената транзиција – вклучувајќи ги електричните возила, батериите, сончевите панели и чистите технологии – се особено ранливи бидејќи кинеските фирми можат брзо да го зголемат производството со широка државна поддршка.
Кина реагираше луто на променетиот пристап на Европа, обвинувајќи ја ЕУ дека ги напушта принципите на слободна трговија и прифаќа прикриен протекционизам. Кинеските претставници предупредија на одмазднички мерки доколку Брисел воведе дополнителни ограничувања за кинескиот увоз. Пекинг инсистира дека Европа треба да се врати на дијалог, а не на конфронтација и тврди дека обвинувањата за прекумерен капацитет се политички мотивирани.
(Фото: кинески контејнерски брод, John Fielding, Creative Commons)
