Аналитика
Американскиот претседател Доналд Трамп потпиша нов закон со кој значително се проширува економскиот притисок врз Русија, но овојпат мерките не запираат само на руските банки, енергетски компании и танкери. Новиот механизам му овозможува на Вашингтон да удри и врз најголемите странски купувачи на руска нафта и гас, што ја отвора можноста последиците да ги почувствуваат Кина, Индија, Турција, но и одделни европски земји.
Законот, потпишан на 18 септември, предвидува санкции кон рускиот енергетски и одбранбен сектор, финансиски институции и дел од т.н. „сенковна флота“ со која Москва го одржува извозот на нафта и покрај досегашните ограничувања. Но, неговиот најсилен инструмент се новите царински овластувања – претседателот на САД може да воведе царини до 100 проценти за стоки од земјите што се меѓу најголемите купувачи на руска нафта и природен гас.
Токму затоа новите санкции имаат многу поширока економска тежина од претходните пакети. Наместо притисокот да биде насочен само кон продавачот, во фокусот влегуваат и купувачите.
Кина и Индија остануваат далеку најголемите пазари за руската сурова нафта, но Турција има особено важна позиција кај нафтените деривати и гасот. Податоците на Центарот за истражување на енергија и чист воздух – CREA покажуваат дека од декември 2022 до крајот на август годинава Турција купила 26 проценти од рускиот извоз на нафтени деривати и 29 проценти од гасот испорачан преку цевководи. Кај суровата нафта нејзиното учество е околу пет проценти.
Ниту Европската Унија целосно не излегла од руската енергетска равенка. Иако увозот е значително намален во споредба со периодот пред војната во Украина, ЕУ и натаму е најголемиот купувач на руски течен природен гас – LNG, со речиси половина од вкупниот руски извоз во анализираниот период. Кај гасот преку цевководи учеството на ЕУ е околу 32 проценти. Само во август европските земји платиле околу 1,2 милијарди евра за руски фосилни горива, иако увозот на руски LNG тогаш паднал за 46 проценти на месечно ниво.
Тоа не значи дека Вашингтон автоматски ќе воведе царини кон европските земји или Турција. Законот му остава значителен простор на американскиот претседател да одлучи кога, кон кого и во кој обем ќе ги примени мерките, а предвидува и можност за исклучоци ако се процени дека тоа е во интерес на националната безбедност на САД.
Токму таа дискреција во моментов е и најголемата непознаница. Новиот закон создава можност за силен притисок врз земјите што продолжуваат да купуваат руски енергенси, но вистинскиот ефект ќе зависи од тоа колку агресивно администрацијата ќе ги користи новите овластувања.
Дополнителен проблем е моментот во кој санкциите стапуваат на сцена. Рускиот ESPO суров нафтен бренд деновиве ја надмина границата од 120 долари за барел, додека цената на Urals се движеше околу 110 долари. Причина се силната кинеска побарувачка и нарушувањата на глобалниот енергетски пазар. Аналитичарите предупредуваат дека ако новите ограничувања дополнително ја намалат достапната понуда, цената на нафтата може уште повеќе да порасне – а тоа би можело делумно да го ублажи ударот врз руските приходи.
Парадоксот веќе се гледа во бројките. CREA проценува дека високите светски цени на енергенсите во изминатите шест месеци ѝ донеле на Русија дополнителни приходи од околу 31 милијарда евра од морскиот извоз на нафта и гас. Во исто време, физичкиот обем на дел од рускиот извоз паѓа, а нападите врз рафинериската инфраструктура ја принудија Русија во август дури и да увезува рекордни количества гориво.
Додека Вашингтон го засилува економскиот притисок, од Москва паралелно повторно доаѓаат сигнали за можност за обновување на енергетската соработка со Европа. Според Reuters, главниот економски претставник на Кремљ Кирил Дмитриев и раководството на германската AfD подготвуваат разговори за можно обновување на испораките на руски гас за Германија во 2027 година, доколку политичките и безбедносните услови го дозволат тоа. Иницијативата засега е само во фаза на подготовка и наидува на силни спротивставени ставови во Германија.
Новите американски санкции затоа отвораат уште една фаза во енергетскиот судир со Русија. Москва сè повеќе зависи од ограничен број големи купувачи, но истовремено тие купувачи сега ризикуваат да се најдат под американски трговски притисок.
Колку силно ќе се почувствува ударот ќе зависи не само од санкциите, туку и од реакцијата на Кина, Индија, Турција и европските увозници – и од тоа дали глобалниот пазар ќе успее да ја надомести евентуално изгубената руска понуда без нов скок на цените.
