Аналитика
Вештачката интелигенција има сè поголем апетит за електрична енергија, а токму струјата станува еден од најважните фактори во глобалната трка за нови дата-центри. Македонија сака да ја искористи таа промена и да ја поврзе изградбата на новата енергетска инфраструктура со привлекување инвестиции во центри за податоци и ВИ.
Премиерот Христијан Мицкоски откри дека во моментов се разговара со шест компании заинтересирани за изградба на дата-центри во земјава. Единствената јавно именувана досега е „Rumble“, компанијата на Крис Павловски, додека имињата на останатите пет, вредноста на можните инвестиции и потенцијалните локации сè уште не се соопштени.
Зад планот стои едноставна економска логика: да се обезбедат поголеми количини природен гас, од него да се произведува стабилна електрична енергија, а таквата енергетска база да овозможи работа на големи дата-центри. Според најавите на Мицкоски, гасната инфраструктура и идните производствени капацитети треба да станат дел од основата врз која би се развивале новите високотехнолошки инвестиции.
Тоа не е случајна врска. Големите дата-центри, особено оние наменети за тренирање и работа на модели со вештачка интелигенција, се меѓу најбрзорастечките потрошувачи на електрична енергија во светот.
Меѓународната агенција за енергија проценува дека глобалната потрошувачка на струја од дата-центрите ќе се зголеми од околу 485 терават-часови во 2025 година на приближно 950 терават-часови во 2030 година. Само потрошувачката на дата-центрите насочени кон ВИ би можела тројно да се зголеми во истиот период.
Со други зборови, за новата дигитална индустрија повеќе не е доволно една земја да има евтино земјиште, добра интернет-конекција и квалификувани инженери. Потребна е и огромна количина сигурна електрична енергија што може да се испорачува непрекинато.
Токму тука во македонската приказна влегуваат гасните интерконектори.
Интерконекторот со Грција е проектиран со почетен капацитет од 1,5 милијарди кубни метри природен гас годишно, со можност за проширување до три милијарди кубни метри. Според Министерството за енергетика, пуштањето во употреба е планирано за 2027 година. Паралелно се развива и северната врска кон Србија, преку која првите количества гас се очекуваат во 2028 година.
Таквата мрежа би требало да ја зголеми сигурноста и изборот при снабдувањето со гас, но истовремено отвора простор и за нови производствени капацитети за електрична енергија.
Природниот гас не е единственото решение за напојување на дата-центрите. Во светот сè повеќе се комбинираат обновливи извори, батериски системи, нуклеарна енергија и гасни централи. Но, IEA очекува токму обновливите извори и природниот гас да имаат водечка улога во задоволувањето на растечката побарувачка за струја од дата-центрите во следните години.
Особено интересна во македонските разговори е „Rumble“. Компанијата во 2026 година ја презеде германската Northern Data и со тоа значително го прошири бизнисот надвор од својата позната видео-платформа.
Новоформираниот инфраструктурен сегмент Quake AI располага со околу 22.000 графички процесори Nvidia H100 и H200 распоредени низ дата-центри, како и со околу 250 мегавати активиран и договорен енергетски капацитет. Со тоа „Rumble“ веќе е директно присутна во бизнисот со cloud-услуги, ВИ-компјутерска инфраструктура и високоперформансни дата-центри.
Затоа евентуалното присуство на ваква компанија во Македонија би значело нешто повеќе од изградба на голема серверска сала. Би станувало збор за обид земјата да привлече инфраструктура на која може да се обработуваат огромни количини податоци и да работат современи модели со вештачка интелигенција.
Сепак, засега станува збор за разговори, а не за договорени инвестиции. Не се објавени ниту големината на планираните центри, нивната потребна моќност, вредноста на вложувањата, локациите, ниту роковите за реализација.
Токму тие бројки ќе покажат колку е реална економската тежина на најавите.
Но, насоката е интересна. Глобалната трка за ВИ постепено ја менува и енергетиката: компаниите веќе не бараат само таленти и капитал, туку и мегавати.
Ако Македонија навреме обезбеди дополнителни извори на енергија, сигурна мрежа и услови за работа на големи дата-центри, новите гасни и електроенергетски капацитети би можеле да добијат сосема нова улога – да станат инфраструктура за индустрија што до пред неколку години речиси и не постоеше.
