Аналитика
Проблемот со престојот на македонските професионални возачи во Шенген почнува да добива конкретни национални решенија. Од 23 септември Хрватска треба да започне со прием на барања за посебен долгорочен режим за возачи од Македонија и од другите земји од Западен Балкан.
Информацијата ја соопшти Биљана Муратовска од „Макам-транс“, а мерката треба да им овозможи на професионалните возачи полесно да го регулираат престојот во Хрватска. За македонските транспортери тоа е важно олеснување, но не значи и крај на проблемот со правилото 90/180.
Македонските државјани и сега можат без краткорочна виза да влегуваат во Хрватска, но како дел од Шенген таа го применува правилото според кое државјаните на трети земји можат да престојуваат најмногу 90 дена во период од 180 дена. За професионалните возачи ова ограничување има многу поголемо значење отколку за обичните патници, бидејќи нивната работа подразбира постојано движење низ повеќе европски држави.
Кога возачот ќе го достигне дозволениот број денови, транспортната компанија мора да го повлече од меѓународните линии или да обезбеди замена. Тоа значи дополнителни трошоци, потешка организација и помала конкурентност.
Проблемот дополнително дојде до израз со целосното воведување на европскиот Entry/Exit System – EES, преку кој влезовите и излезите на државјаните од трети земји се евидентираат електронски. Со тоа престојот се следи многу попрецизно, а можноста различно да се толкуваат деновите поминати во Шенген практично исчезнува.
Бидејќи засега нема заедничко европско решение, Македонија се насочува кон билатерални договори. Министерот за транспорт Александар Николоски изјави дека покрај Хрватска, се работи и со Австрија, Германија, Унгарија и Словенија, додека како земји со кои веќе се договорени механизми ги посочи Хрватска, Романија и Швајцарија.
Но, меѓународниот транспорт ретко завршува во една земја. Камион кој од Македонија оди кон Германија може да помине низ Хрватска, Словенија и Австрија. Решение само за една држава затоа значително помага, но не го отстранува целосно ограничувањето.
Во исто време, Европа се соочува со голем недостиг од професионални возачи. Според Меѓународната унија за патен транспорт – IRU, во Европа во 2025 година останале непополнети околу 502.000 работни места за камионски возачи, а до 2030 година стотици илјади сегашни возачи треба да заминат во пензија.
Токму тоа создава дополнителен ризик за македонскиот транспортен сектор. Искусните домашни возачи стануваат сè побарани на европскиот пазар, каде што компаниите можат да понудат повисоки плати и полесни услови за работа.
Затоа проблемот веќе не е само административен. Македонските компании треба истовремено да обезбедат полесно движење низ Европа и да го задржат кадарот кој станува сè подефицитарен.
Хрватското решение од 23 септември е важен чекор, но вистинското олеснување ќе дојде само ако слични механизми воспостават и другите земји низ кои редовно се движат македонските транспортери.
Во спротивно, правилото 90/180 и натаму ќе остане трошок, организациски проблем и сериозен товар за конкурентноста на домашниот транспортен сектор.
