Аналитика
Климатскиот систем на Земјата можеби се приближува до опасна пресвртница, а најновите научни сознанија сугерираат дека ризикот е поголем отколку што се претпоставуваше досега. Новото истражување покажува дека критичниот систем на атлантските струи – познат како Атлантска меридијална превртувачка циркулација (AMOC) – значително слабее и се движи кон потенцијален колапс, сценарио што научниците го опишуваат како „многу загрижувачко“.
Овој моќен океански механизам е клучен дел од глобалниот климатски систем. Тој пренесува топли тропски води кон Европа и Арктикот, каде што се ладат, тонат и создаваат длабоки повратни струи. Благодарение на AMOC, Западна Европа има поблага клима, а глобалните временски модели остануваат во релативна рамнотежа. Но денес, под притисок на климатските промени, системот е во најслаба состојба во последните 1.600 години.
Истражувањето, објавено во списанието Science Advances, комбинира реални океански набљудувања со напредни климатски модели за да ја намали неизвесноста околу иднината на оваа струја. Резултатите укажуваат на можно забавување од 42% до 58% до крајот на векот – ниво што речиси сигурно би довело до колапс. Научниците предупредуваат дека ваквиот развој би имал драматични последици за Европа, Африка и Америка.
Колапсот на AMOC би предизвикал поместување на тропските дождовни појаси, од кои зависат милиони луѓе за производство на храна. Западна Европа би се соочила со екстремно студени зими и сушни лета, додека нивото на морето долж Атлантикот би се зголемило за дополнителни 50 до 100 сантиметри. Ваквите промени би ја нарушиле глобалната економија, екосистемите и безбедноста на храната.
„Откривме дека AMOC ќе ослабне повеќе од очекуваното, што значи дека се приближува до критична пресвртна точка“, изјави д-р Валентин Портман од истражувачкиот центар Инрија Бордо Сид-Уест во Франција. Неговите заклучоци ги потврдува и професорот Стефан Рамсторф од Институтот за истражување на климатските влијанија во Потсдам, кој предупредува дека песимистичките модели се покажуваат како најреални.
„Ова е многу загрижувачки резултат“, истакна Рамсторф. „Сега постои сериозна можност да ја преминеме точката по која колапсот станува неизбежен, можеби веќе во средината на овој век.“ Според него, најдраматичните климатски промени во последните 100.000 години се случиле токму кога овој систем се префрлил во друга состојба.
Главната причина за забавувањето е глобалното затоплување. Брзото топење на мразот на Арктикот и Гренланд внесува свежа вода во Атлантикот, што ја намалува густината на океанските води и го попречува нивното тонење. Овој процес создава опасна повратна јамка што дополнително го ослабува системот.
Иако AMOC е сложен и подложен на природни варијации, научниците предупредуваат дека дури и неговото значително слабеење би имало сериозни последици во наредните децении. Намалувањето на емисиите на јаглерод и итните климатски мерки се сметаат за клучни за спречување на сценарио со катастрофални последици.
Судбината на оваа моќна океанска струја, која со векови ја обликува климата на планетата, сега зависи од човечките одлуки. Прашањето повеќе не е дали ќе се промени, туку колку брзо – и дали светот ќе реагира навреме за да ја избегне една од најголемите климатски закани на нашето време.
(Фото: Unsplash)
