Аналитика
Таму каде што песокот со децении победувал, Кина сега испраќа нешто што повеќе потсетува на сцена од научнофантастичен филм. Низ пустинските предели се движат автономни машини, дронови пренесуваат садници, вештачката интелигенција ја избира трасата, а дел од роботите ја користат токму енергијата што во пустината ја има во изобилство – сонцето. Целта е амбициозна: технологијата да стане ново оружје во долгата кинеска борба против ширењето на пустините.
Кога ќе се каже пошумување, првата слика обично е човек со лопата и млада садница во рацете. Во северна Кина таа слика сè почесто изгледа поинаку.
Роботот го наоѓа местото. Ја дупчи земјата. Ја поставува садницата. Ја затрупува. Ја полева. И продолжува кон следната. За дел од новите интелигентни машини целиот процес трае околу пет секунди по садница.
Истражувачки тим од East China Normal University (ECNU) уште во 2019 година тестирал робот за садење дрвја во пустината Алашан во Внатрешна Монголија.
Машината била мала и релативно лесна, со вградена спирална дупчалка, автономно управување и функции базирани на вештачка интелигенција. Особено интересно е што роботот бил напојуван со фотоволтаична соларна енергија – логичен избор за огромен ненаселен простор со многу сонце, но малку енергетска инфраструктура.
Неговата задача не била само механички да ископа дупка.
Со помош на навигација и сензори, роботот можел да се движи низ теренот, да ја препознава околината и да учествува во автоматизиран процес на садење. Истражувачите паралелно работеле и на цел систем од роботи за копање, поставување садници, полевање, следење на растот и заштита на младите дрвја.
Токму тука се појавува идејата што денес звучи најфутуристички: не еден робот, туку група машини кои координирано би работеле на огромни пустински пространства.
ECNU тогаш објави проценка на тимот дека системот може драматично да ја зголеми ефикасноста на садењето и, во комбинација со специјализирани садници и интелигентно следење, да постигне висока стапка на преживување. Сепак, тие бројки треба да се читаат како резултати и проценки на развојниот тим, а не како доказ дека целата кинеска програма за пошумување денес функционира со таква ефикасност.
Она што во 2019 изгледало како експеримент, денес станува многу поблиску до практична примена.
Во 2025 година, на работ на пустината Му Ус, повторно во северниот дел на Кина, биле тестирани втора генерација интелигентни машини за садење дрвја.
Процесот е речиси целосно автоматизиран.
Машината ја олабавува земјата со сврдел, ја внесува садницата, ги полева корените, ја враќа почвата и ја набива околу растението.
Во тоа време четири вакви машини биле во пробна употреба, а производната линија сè уште не била пуштена во целосен обем. Според компанијата Jintaiming Technology Group, една машина може во еден работен ден да заврши работа еквивалентна на онаа на десет работници, а трошокот може да биде околу 30 проценти од трошокот за човечка работна сила.
Тоа е голема разлика во средина каде што најголемиот проблем не е само да се најдат луѓе што ќе садат, туку и до нив да се донесат илјадници садници, вода и опрема преку километри песочни дини.
Затоа роботите не работат сами.
Во еден од проектите во Внатрешна Монголија биле вклучени и 20 дронови што ги пренесуваат садниците, додека различни типови механизација требало да поддржат околу 60 проценти од работата во рамките на планираното пошумување на 3.333 хектари песочно земјиште.
Практично, се создава нов модел на пошумување: луѓето го организираат процесот, дроновите ја решаваат логистиката, роботите ја извршуваат физичката работа, а софтверот и вештачката интелигенција ја контролираат прецизноста.
Околу 26,8 проценти од територијата на Кина сè уште се класифицира како дезертифицирана, според официјални податоци цитирани од Reuters. Тоа е огромна површина на која ерозијата, песочните бури и деградацијата на почвата претставуваат долгорочен економски и еколошки проблем.
Кина со децении се обидува да го спречи тој процес.
Во 1978 година започна проектот Three-North Shelterbelt Program, познат и како кинескиот „Голем зелен ѕид“. Идејата е преку дрвја, грмушки, треви и други методи за стабилизирање на почвата да се создаде зелена бариера во северните делови на земјата.
До крајот на 2024 година Кина успеа да го затвори и последниот дел од зелен појас долг околу 3.000 километри околу пустината Такламакан, најголемата пустина во земјата. Во рамките на пошироката програма во северна Кина се засадени повеќе од 30 милиони хектари со дрвја.
Шумската покриеност на Кина во меѓувреме се искачи над 25 проценти, наспроти околу 10 проценти во 1949 година. Но, битката далеку од тоа дека е завршена.
Недостигот на вода, високите температури, силниот ветер, подвижниот песок и несоодветниот избор на растителни видови можат брзо да уништат огромен труд.
Кинеските програми во минатото се соочувале со критики поради ниската стапка на преживување на дел од засадените дрвја, како и поради прашањето колку од проектите навистина ги намалуваат песочните бури.
Затоа денешната стратегија е поширока од едноставно „садење шума во пустина“.
Се користат пустински грмушки, треви и растенија приспособени на суша, системи за стабилизирање на песокот, автоматизација, дронови, сателитска навигација, мониторинг и – сè почесто – соларни електрани.
На некои места Кина веќе ја спојува енергетиката со обновувањето на земјиштето.
Под огромни полиња со соларни панели се садат растенија отпорни на суша. Панелите создаваат сенка, го намалуваат испарувањето на влагата од почвата и ја намалуваат брзината на ветерот блиску до земјата.
Меѓу 2025 и 2030 година Кина планира да инсталира 253 гигавати соларни капацитети поврзани со рехабилитација на околу 7.000 квадратни километри земјиште. Така сонцето што со векови ја сушело почвата сега станува и дел од технологијата со која таа почва се брани. А вештачката интелигенција го презема делот од работата што некогаш бараше илјадници човечки раце.
