Аналитика
Дизелот, горивото на кое во голема мера се потпира европскиот транспорт, стигна до цена каква што Европската Унија досега не памети. Просечната цена на пумпите достигна околу 2,23 евра за литар, а во дел од земјите веќе се плаќа и повеќе од 2,50 евра. Уште понеобично е што дизелот сега е поскап од бензинот, иако даночниот систем во Европа традиционално повеќе го фаворизира.
Според анализата на AFP врз основа на податоците од Европската комисија, просечната цена на дизелот во ЕУ се искачила од 2,16 на 2,23 евра за само една недела. Рекордни нивоа се регистрирани во 19 од 27 земји членки, меѓу кои Германија, Франција и Италија.
Најскапо поминуваат возачите во Данска и Финска, каде што дизелот достигнал околу 2,56 евра за литар, а Германија е веднаш зад нив со околу 2,46 евра. Во Франција и Белгија цените се приближуваат до 2,40 евра, додека во Италија се движат околу 2,30 евра.
Но, вистинската промена се гледа кога дизелот ќе се спореди со бензинот. Податоците обработени врз основа на неделниот билтен на Европската комисија покажуваат дека за неделата од 21 септември просечната цена на дизелот во ЕУ изнесувала 2,226 евра за литар, додека бензинот „Еуросупер 95“ бил околу 2,092 евра. Разликата е повеќе од 13 центи во корист на бензинот.
Тоа е интересно и од даночен аспект. Минималната акциза пропишана на ниво на ЕУ изнесува 330 евра на 1.000 литри дизел, наспроти 359 евра за 1.000 литри безоловен бензин. Со други зборови, дизелот има пониско минимално даночно оптоварување, но сепак денес е поскап на пумпите.
Причината затоа треба да се бара подлабоко во пазарот. Европа во моментов е погодена од повеќе нарушувања истовремено – проблеми со снабдувањето со сурова нафта, оштетени или ограничени рафинериски капацитети, војната во Украина и нестабилноста на клучните маршрути за транспорт на енергенси од Блискиот Исток.
Дополнителен притисок создадоа блокадите и нарушувањата околу Ормускиот Теснец и Црвеното Море, како и украинските напади врз руски рафинерии. Сите овие фактори особено го погодуваат дизелот, бидејќи Европа троши големи количества од ова гориво во товарниот транспорт, индустријата и земјоделството.
Колку брзо се промени пазарот покажува уште една бројка: од крајот на февруари просечната цена на дизелот во ЕУ пораснала за околу 40 проценти. Даночните олеснувања што некои влади ги воведуваат не успеваат целосно да го неутрализираат пазарниот скок. Даночните давачки, вклучувајќи ги ДДВ и акцизите, во просек сочинуваат околу 40 проценти од цената на европските пумпи.
Италија веќе се обидува да го ублажи ударот по поинаков пат. Eni и SOCAR прифатија ограничување на малопродажната цена на дизелот на 2,19 евра за литар, а на бензинот на 1,99 евра, додека и Q8 се приклучува кон мерките за ограничување на цените. Италијанската влада претходно воведе и даночни олеснувања за горивата и транспортниот сектор.
Но, европскиот пазар може да се соочи со уште еден проблем. ЕУ изрази загриженост поради информациите дека американската администрација разгледува привремено ограничување на извозот на дизел од САД. Тоа би било особено чувствително за Европа бидејќи американските испораки во моментов покриваат значителен дел од нејзиниот увоз на дизел.
Затоа рекордните 2,23 евра не се само уште една висока цена на бензинска пумпа. Дизелот е директен трошок за камионскиот транспорт, логистиката, земјоделството и голем дел од стопанството. Колку подолго неговата цена останува на рекордни нивоа, толку поголем е ризикот поскапувањето на горивото постепено да се прелее и во цените на транспортот, стоките и услугите.
Европа така повторно се соочува со добро познатата енергетска слабост – цената на горивото не зависи само од тоа колкав данок ќе наплати државата, туку и од тоа дали рафинериите работат, дали танкерите можат непречено да пловат и од каде ќе пристигне следната испорака.
