Аналитика
Додека прогнозерите предупредуваат дека потенцијално моќен Ел Нињо би можел да се развие во наредните месеци, насловите што опишуваат можен настан „Годзила“ или „чудовиште“ го обновија глобалното внимание кон климатскиот феномен.
„Светот мора да го третира како итно климатско предупредување какво што е“, предупреди Генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, во видео изјава на социјалните медиуми. „Условите на Ел Нињо ќе долеат масло на огнот на затоплувањето на светот. Влијанијата ќе удираат уште посилно, ќе патуваат уште подалеку и ќе ги преминуваат границите со катастрофална брзина.“
Порано овој месец, Светската метеоролошка организација (СМО) соопшти дека постои 80% шанса Ел Нињо да се развие помеѓу јуни и август и речиси 90% шанса дека ќе продолжи барем до ноември. Агенцијата соопшти дека прогнозните модели укажуваат на барем умерен настан, а можеби и силен.
Националната океанска и атмосферска администрација на САД вели дека постои 63% шанса за развој на „многу силен“ Ел Нињо подоцна оваа година или почетокот на следната година.
Иако феноменот може да предизвика големи временски нарушувања низ целиот свет, експертите предупредуваат дека дел од јавните дискусии околу Ел Нињо често ја замаглуваат линијата помеѓу научните проекции и шпекулациите.
Ел Нињо е природен климатски модел предизвикан од невообичаено топли температури на површината на морето во централниот и источниот Тихи Океан. Се јавува на секои две до седум години и обично трае помеѓу девет и 12 месеци, може да ги промени врнежите од дожд, температурите и моделите на бури низ големи делови од светот.
„За да го разберете Ел Нињо, прво мора да разберете каква е нормалната состојба“, изјави за Анадолу Пол Раунди, професор по атмосферски и еколошки науки на Државниот универзитет во Њујорк во Албани.
Под нормални услови, пасатните ветрови ја туркаат топлата површинска вода низ екваторијалниот Пацифик кон Азија и Австралија, додека постудената вода се издига во близина на Јужна Америка.
За време на Ел Нињо, тие модели на ветрови ослабуваат или се менуваат, дозволувајќи им на топлата океанска вода што нормално останува во западниот Пацифик во близина на Азија да се шири кон исток. Во исто време, постудената вода од подлабоките слоеви е спречена да стигне до површината.
„Источниот Пацифик станува ненормално топол“, рече Раунди. „Ова е важно за светот затоа што таму каде што е ладно во тропските предели, не врне многу. Кога е топло на тие нормално ладни места, врне многу.“ „Значи, низ целиот свет, ќе видите влажни региони кои се менуваат во суви, а суви региони кои се менуваат во влажни.“
Џек О’Конор, виш научник во Универзитетскиот институт на Обединетите нации за животна средина и човекова безбедност, рече дека една од најчестите заблуди е дека Ел Нињо е предизвикан од климатските промени.
Иако Ел Нињо е природен климатски циклус, тој вели дека глобалното затоплување може да ги засили неговите влијанија. „Топлинските бранови можат да бидат потопли, сушите можат да бидат посуви, а интензивните врнежи од дожд можат да бидат поинтензивни“, изјави О’Конор за Анадолу.
ГОДЗИЛА ИЛИ НЕ?
Иако научниците не го користат терминот формално, „Годзила“ често се користи во медиумското известување за да се опишат невообичаено моќни настани на Ел Нињо.
О’Конор вели дека моменталните прогнози се значајни бидејќи системите за предвидување на климата низ целиот свет сè повеќе се приближуваат околу веројатноста за барем умерен настан, со можност за силен.
Сепак, тој исто така предупреди дека алармантните термини не секогаш се совпаѓаат со неизвесната природа на предвидувањата. „Ваквите настани се ретки“, рече тој. „Јасно е дека постои зголемен ризик од потенцијално влијателни временски промени.“
Тој нагласува дека прогнозите треба да се гледаат како можност владите и заедниците да се подготват за топлотни бранови, суши, поплави, пожари и предизвици за безбедноста на храната што би можеле да се појават во различни региони.
Во исто време, тој рече дека расте загриженоста поради фактот дека моќниот настан Ел Нињо би можел да се совпадне со потопол свет предизвикан од климатските промени.
Раунди, исто така, верува дека настанот во развој има потенцијал да стане невообичаено силен. Тој посочува на рекордно силен бран западни ветрови во близина на Папуа Нова Гвинеја кон крајот на април, што помогна да се туркаат големи количини топла вода кон исток преку Пацификот.
Според Раунди, настанот бил посилен од слична атмосферска епизода што му претходела на моќниот Ел Нињо од 1997-98 година, еден од најзначајните досега. Тој додава дека температурите на океаните во делови од западниот Пацифик веќе биле за повеќе од половина степен повисоки пред да избувне ветерот отколку што биле пред настанот во 1997 година.
Раунди тврди дека овогодинешниот настан е околу 50% посилен во однос на стресот од ветерот од соодветниот настан во 1997 година. „Силината на влијанието врз океанот оди со квадратот од брзината на ветерот“, објасни тој. „Колку е поголем ветерот, толку е поголем ударот.“
Бидејќи Ел Нињо влијае на временските системи далеку над Тихиот Океан, неговите влијанија може да се почувствуваат на повеќе континенти. „Обично, земјите поблиску до Пацификот го носат товарот на силните настани на Ел Нињо“, рече О’Конор.
Австралија и делови од источна Јужна Америка би можеле да се соочат со зголемен ризик од суша и пожари, додека западна Јужна Америка може да доживее зголемени поплави. „Шемите на врнежи од дожд може да бидат засегнати на места како Јужна Азија и Источна Африка, предизвикувајќи хаос во земјоделските системи“, рече О’Конор.
ООН и Светската програма за храна овој месец предупредија дека силниот модел на Ел Нињо може да ги загрози жетвите, добитокот, снабдувањето со вода и производството на храна низ Африка, Азија, Пацификот и Латинска Америка и Карибите.
Агенциите рекоа дека без рана акција, милиони луѓе би можеле да се соочат со влошување на несигурноста за храна и губење на нивните средства за живот.
Но, експертите забележуваат дека влијанијата на Ел Нињо не се универзално негативни. Во некои региони, зголемените врнежи од дожд можат да ги надополнат резервоарите и резервите на подземни води, обезбедувајќи придобивки што траат и по самиот настан.
Раунди, исто така, забележа дека големите настани на Ел Нињо можат да го променат начинот на кој топлината се складира и ослободува од океаните.
Тој посочи на последиците од настанот од 1997-1998 година. Откако беа ослободени големи количини топлина од Тихиот Океан, зголемувањето на глобалната температура последователно забави во однос на долгорочниот тренд дури 15 години. „Некои луѓе го нарекоа тоа пауза“, рече тој. „Глобалното затоплување всушност не запре затоа што CO2 сè уште дејствуваше за затоплување на климата, но океанот изгуби толку многу топлина што површината на морето беше постудена.“
Тој рече дека овој модел веројатно ќе се повтори во случај на моќен Ел Нињо.
„Можеби сè уште се затоплуваме, но ќе се затоплуваме со помала брзина, бидејќи океанот е постуден и ќе апсорбира дел од топлината што инаку би ја направила атмосферата потопла“, додаде Раунди.
Засега, експертите велат дека клучната порака не е паниката, туку подготовката.
Дали настанот на крајот ќе добие етикети како „Годзила“ останува неизвесно, рече Раунди. Сепак, она што станува сè појасно е дека условите на Ел Нињо веќе се обликуваат. „Топлата вода веќе пристигнува“, рече тој. „Затоа довербата е толку висока – затоа што веќе е Ел Нињо.“
(Фото: човек се лади со црево, Instant Vantage)
