Аналитика
Европската Унија влегува во зимската сезона 2026/27 со складиштата за гас пополнети само 72,4%, што е најниско ниво за овој период од годината откако се води статистика од 2011 година. Според новата анализа на Институтот за енергетска економија и финансиска анализа – IEEFA, ако состојбата не се подобри, ЕУ можеби ќе мора да ја намали зимската потрошувачка на гас за околу 7% во однос на минатата зима.
IEEFA проценува дека складиштата оваа зима би можеле да обезбедат околу 7,3 милијарди кубни метри помалку гас од лани. Дополнителен притисок создава и целосната забрана за увоз на руски течен природен гас од јануари 2027 година. За да се компензира недостигот, ЕУ би требало или да ја намали побарувачката за околу 14 милијарди кубни метри, или да увезе дополнителни количини.
Според пресметките на IEEFA, покривањето на недостигот само со дополнителен увоз би ја чинело Унијата околу 3 милијарди евра. Поради повисоките цени на гасот, тоа е околу 12% поскапо отколку што истата количина би чинела во 2025 година.
Проблемот е што Европа во последните две зими повторно троши повеќе гас. Зимската потрошувачка, која по енергетската криза падна на околу 185 милијарди кубни метри, повторно се искачи на приближно 200 милијарди кубни метри, додека увозот практично стагнира. Како резултат, ЕУ сè повеќе зависи од складиштата за да ја покрие зимската побарувачка.
Пред 2022 година, капацитетите за складирање гас во ЕУ служеа како сезонски тампон: полнење во текот на летото и црпење во текот на зимата, при што флексибилниот увоз преку гасоводи (главно од Русија) ги апсорбираше флуктуациите во побарувачката. Сега, Европа зависи од складираните резерви за да ја преброди зимата.
Зависноста на ЕУ од складирањето гас за задоволување на зимската побарувачка значително се зголеми во текот на последните две зими. Според податоците на Евростат, уделот на складираниот гас во вкупната потрошувачка на гас во ЕУ во текот на зимата пораснал од 25% во периодот 2021–2022 година на 30% во периодот 2025–2026 година, достигнувајќи петгодишен максимум од 33% во периодот 2024–2025 година. Во апсолутни бројки, повлекувањето гас од складиштата во периодот 2024–2025 година било за околу 50% поголемо отколку во претходните две зими.
Истовремено, полнењето на складиштата слабее. Вбризгувањето гас во летниот период се намалило за околу 30% меѓу 2022 и 2025 година, а во периодот април–јуни 2026 било уште 16% пониско на годишно ниво. Причината е и економска: разликата меѓу летните и зимските цени се намалила до степен што складирањето во одредени периоди веќе не било доволно профитабилно за трговците.
Најголем дел од капацитетите за складирање се концентрирани во шест земји – Германија, Италија, Холандија, Франција, Австрија и Унгарија, кои заедно располагаат со околу 80% од вкупниот капацитет на ЕУ. Некои влади веќе интервенираат: Холандија одобри субвенција до 993 милиони евра за дополнително полнење на резервите, Германија ѝ наложи на државната компанија SEFE да набави дополнителен гас, а Шпанија ги зголеми резервите на LNG на терминалите за повеќе од една четвртина.
IEEFA предупредува дека ова не значи дека Европа ќе остане без гас, но ниските резерви ја прават поранлива ако зимата биде студена, ако LNG товарите се пренасочат кон Азија или ако дојде до нови геополитички нарушувања.
Наместо дополнително субвенционирање и проширување на складиштата, институтот препорачува трајно намалување на зависноста од гас преку топлински пумпи, подобра енергетска ефикасност, електрификација на индустријата и повеќе обновливи извори. Според IEEFA, токму намалувањето на зимските пикови во побарувачката е најодржлив начин Европа да ја намали изложеноста на идни енергетски кризи.
