ДВЕТЕ ЛИЦА НА КИНЕСКАТА ЕКОНОМИЈА: Рекорден извоз и слаба домашна побарувачка

Кина во 2026 година покажува две сосема различни економски лица. Кон светот настапува како трговска машина што забрзува, освојува нови пазари и извезува сè повеќе технологија, машини и електроника. Дома, пак, потрошувачите остануваат внимателни, секторот за недвижности и натаму е слаб, а економскиот раст забавува повеќе од очекуваното.

Во првата половина од годината, кинеската надворешна трговија пораснала за 16,9 проценти и достигнала вредност од 25,47 трилиони јуани, односно околу 3,75 трилиони долари, покажуваат податоците на Генералната царинска управа. Со ваквиот резултат, Кина ја задржува позицијата на најголема светска сила во трговијата со стоки.

Извозот во првите шест месеци се зголемил за 13,4 проценти, на 14,73 трилиони јуани, продолжувајќи го трендот на раст што трае речиси три години. Увозот растел уште побрзо – за 22,1 процент, достигнувајќи 10,74 трилиони јуани. Стапката на раст на увозот била за 8,7 процентни поени повисока од растот на извозот, што кинеските власти го посочуваат како знак за постепено порамнотежување на трговската размена.

Особено силни резултати се забележани во вториот квартал, кога вкупниот увоз и извоз достигнале 13,61 трилиони јуани, што е за 18,4 проценти повеќе во споредба со истиот период лани. Тоа е највисоката квартална стапка на раст од третиот квартал на 2021 година.

Само во јуни, кинеската трговска размена пораснала за 24,2 проценти на годишно ниво, продолжувајќи ја серијата на раст 17 месеци по ред.

Зад овие бројки стои значително променета структура на кинескиот извоз. Наместо традиционални евтини производи, сè поголем дел од растот доаѓа од машини, електроника, полупроводници, компјутерски компоненти, опрема за вештачка интелигенција и зелени технологии.

Извозот на машини и електронски производи се зголемил за 20,1 процент, на 9,36 трилиони јуани, и веќе претставува 63,5 проценти од вкупниот кинески извоз. Уште повпечатлив е растот кај високотехнолошките производи, чиј извоз пораснал за 39 проценти, на 3,26 трилиони јуани.

Увозот и извозот на компјутерска опрема, електронски компоненти и делови за компјутери достигнале 5,13 трилиони јуани, што претставува раст од дури 56,6 проценти.

Високата глобална побарувачка за чипови, сервери, компјутерски хардвер и енергетска опрема ѝ овозможува на Кина да профитира од инвестицискиот бум поврзан со вештачката интелигенција. Според аналитичарите на „Меквери“, чиповите, компјутерските компоненти и енергетската опрема учествувале со приближно половина од растот на кинескиот извоз во првата половина од годината.

Силен придонес имаат и производите поврзани со чистата енергија. Повисоките цени на нафтата и неизвесноста предизвикана од конфликтот во Иран ја зголемиле побарувачката за батерии, електрични возила и друга кинеска енергетска технологија. Во јуни, месечниот извоз на автомобили од Кина првпат надминал еден милион возила.

Трговијата со земјите опфатени со иницијативата „Појас и пат“ пораснала за 14,8 проценти, достигнувајќи 12,97 трилиони јуани. Тоа значи дека повеќе од половина, односно 50,9 проценти од вкупната кинеска надворешна трговија, веќе се реализира со овие пазари.

Размената со соседните земји се зголемила за 20,6 проценти, со Африка за 19,6 проценти, со Латинска Америка за 16,2 проценти, а со Европската Унија за 10,2 проценти. Трговијата со земјите од Централна и Источна Европа пораснала за 11 проценти, продолжувајќи го растот десетта година по ред.

Приватните компании остануваат главниот двигател на кинеската трговија. Во првите шест месеци тие учествувале со 57 проценти во вкупната размена, а нивната трговија пораснала за 17 проценти, на 14,53 трилиони јуани.

Дополнително, околу 267.000 кинески компании го прошириле своето работење на нови странски пазари. Нивната трговска размена пораснала за 22,6 проценти и учествувала со речиси 70 проценти во вкупната надворешна трговија на земјата.

Но, силните извозни бројки не ја откриваат целата слика за кинеската економија. Во вториот квартал, бруто-домашниот производ пораснал за 4,3 проценти на годишно ниво, што е под очекувањата за раст од 4,5 проценти и значително послабо од растот од 5 проценти забележан во првите три месеци.

Забавувањето покажува дека Кина сè повеќе зависи од странската побарувачка, додека домашната потрошувачка и натаму не успева да стане доволно силен двигател на економијата.

Малопродажбата во јуни пораснала за само еден процент на годишно ниво, по падот во мај, што беше прво намалување од декември 2022 година. Потрошувачите остануваат претпазливи поради проблемите на пазарот на недвижности, несигурноста на пазарот на трудот и послабата доверба во економските перспективи.

Токму затоа Пекинг го објави првиот петгодишен план насочен кон стимулирање на потрошувачката, со амбиција годишната малопродажба до 2030 година да достигне вредност од околу девет трилиони долари.

Ова создава сè поизразена поделба во кинеската економија. Од една страна е модерниот, високотехнолошки и извозно ориентиран сектор, кој бележи силен раст. Од друга страна е домашната економија, во која домаќинствата трошат внимателно, недвижностите остануваат под притисок, а побарувачката за секојдневни производи стагнира.

Дополнителна неизвесност создаваат геополитичките тензии и нестабилноста на енергетските пазари. Во мај, глобалните цени на суровата нафта достигнаа 114 долари за барел поради нарушувањата во снабдувањето од Блискиот Исток.

Иако Кина досега покажува висока енергетска отпорност, продолжување или обновување на конфликтот би можело да ги зголеми трошоците за гориво и суровини, да ги наруши синџирите на снабдување и дополнително да ја намали довербата на потрошувачите и компаниите.

Меѓународниот монетарен фонд ја зголеми прогнозата за растот на Кина во 2026 година од 4,4 на 4,6 проценти, посочувајќи ги високотехнолошкото производство и извозот како главни причини за подобрувањето. Во исто време, прогнозата за глобалниот раст беше намалена од 3,1 на 3 проценти.

Увозот на Кина во вториот квартал, според објавените податоци, пораснал за 36 проценти на годишно ниво и достигнал највисоко ниво во последните пет години. Сепак, увозот на сурова нафта бил намален за 41,3 проценти и се спуштил на речиси десетгодишен минимум.

Во јуни, кинескиот трговски суфицит достигнал 125,62 милијарди долари, што може дополнително да ги засили тензиите со трговските партнери, особено со Европската Унија, која подолго време предупредува на прекумерниот прилив на кинески индустриски производи на европскиот пазар.

Кинеските власти, од друга страна, најавуваат дека ќе продолжат да го зголемуваат увозот и да работат на порамномерен развој на трговијата.

Дополнителен поттик може да дојде и од подобрувањето на односите меѓу Пекинг и Вашингтон. Испораките на кинески производи кон САД во јуни пораснале за 26 проценти на годишно ниво, продолжувајќи го силниот раст забележан по затоплувањето на билатералните односи.

Кинеската економија затоа во втората половина од годината влегува со необична комбинација од сила и слабост. Нејзините фабрики и извозници работат со полн капацитет, високотехнолошките производи освојуваат нови пазари, а трговската размена поставува нови рекорди. Но, истовремено, домашната побарувачка останува кревка, растот забавува, а економијата сè повеќе зависи од тоа колку долго светот ќе продолжи да купува кинески производи.

Главното прашање за Пекинг повеќе не е дали Кина може да произведува и извезува доволно. Тоа одамна го докажа. Вистинскиот предизвик е дали ќе успее да ги убеди сопствените граѓани повторно да трошат.