Аналитика
Лицата на Бетовен, Марија Кири и Леонардо да Винчи би можеле еден ден да се најдат во европските паричници. Но, наместо историски личности, новата генерација евро банкноти може да биде исполнета и со реки, птици и пејзажи што не ги признаваат државните граници. Европската централна банка претстави десет предлози за првото целосно редизајнирање на банкнотите од воведувањето на еврото во 2002 година.
Граѓаните сега можат да кажат кој изглед најмногу им се допаѓа преку јавна онлајн-анкета, отворена до 21 септември 2026 година. Нивниот глас нема директно да го избере победникот, но ќе биде еден од клучните елементи врз основа на кои Управниот совет на ЕЦБ треба да ја донесе конечната одлука околу крајот на годината.
Десетте дизајнерски решенија се поделени меѓу две сосема различни теми – „Европска култура“ и „Реки и птици“. Првата ја раскажува европската историја преку музика, наука, литература и уметност, додека втората се обидува заедничкиот европски идентитет да го прикаже преку природата.
Доколку биде избрана „Европска култура“, на предната страна на банкнотата од пет евра би се појавила оперската дива Марија Калас. Банкнотата од десет евра би му била посветена на композиторот Лудвиг ван Бетовен, а на дваесет евра би била научничката Марија Склодовска-Кири.
Мигел де Сервантес, авторот на „Дон Кихот“, е предложен за банкнотата од 50 евра, Леонардо да Винчи за 100 евра, а мировната активистка и добитничка на Нобеловата награда Берта фон Зутнер за банкнотата од 200 евра.
На задната страна не би се повторувале нивните портрети, туку би биле претставени културни места и активности: улични изведувачи, хор од млади, училишта и универзитети, библиотеки, музеи и јавни плоштади. Идејата е европската култура да не се сведе само на големите историски имиња, туку да се прикаже и како секојдневен простор во кој луѓето учат, создаваат и се среќаваат.
Вториот концепт, „Реки и птици“, нуди целосно поинаква слика на европските пари. На банкнотите би се појавувале планински извори, водопади, речни долини, речни устија и морски пејзажи, придружени со различни европски птици.
Така, банкнотата од пет евра би прикажувала ѕидна ползавка покрај планински извор, а на задната страна Европскиот парламент. На десет евра би се нашло рибарче покрај водопад и зградата на Европската комисија, додека на дваесет евра би бил прикажан пчелар покрај речна долина, во комбинација со Европската централна банка.
За банкнотата од 50 евра е предложен бел штрк над меандрирачка река и Судот на правдата на ЕУ. На 100 евра би се појавила сабјарка покрај речна утока, а на 200 евра морски пејзаж со северна блуна. Задните страни би ги прикажувале Европскиот совет, Советот на ЕУ и Европскиот суд на ревизори.
До десетте предлози се стигнало преку натпревар на кој биле поднесени 1.241 апликација од дизајнери од сите земји членки на ЕУ. Од нив биле избрани 25 дизајнери, кои доставиле вкупно 39 комплетни предлози. Независно жири составено од 21 експерт потоа избрало по пет решенија за секоја од двете теми.
„Евробанкнотите се повеќе од средство за плаќање – тие се еден од најопипливите изрази на Европа“, изјави претседателката на ЕЦБ, Кристин Лагард, оценувајќи дека новиот изглед треба да ги соедини убавината, значењето и заедничкиот европски идентитет.
Покрај јавната анкета, независна истражувачка компанија ќе спроведе и посебно испитување на репрезентативен примерок граѓани од еврозоната. Конечниот избор нема да зависи само од популарноста на дизајните, туку и од техничката процена, безбедносните барања и препораките на жирито.
Избраното решение потоа ќе мора дополнително да се развива и тестира. Новите банкноти ќе добијат подобрени заштитни елементи против фалсификување, треба полесно да ги користат лицата со оштетен вид, а ЕЦБ најавува и потрајни материјали и поодржлив процес на производство.
Тоа, сепак, не значи дека новите евра наскоро ќе се појават во паричниците. По конечниот избор ќе бидат потребни уште неколку години за развој, производство и постепено пуштање во оптек. Сегашните банкноти ќе останат важечки и ќе продолжат да се користат паралелно со новата серија.
Одлуката што ЕЦБ треба да ја донесе до крајот на 2026 година затоа нема да биде само избор на бои и портрети. Таа треба да одговори и на едно поголемо прашање: како треба да изгледа Европа кога нејзиниот идентитет ќе се отпечати на парче хартија што секојдневно минува низ милиони раце?
