Аналитика
Македонија во следните две години треба да добие две важни гасни врски со соседите, со што ќе се отворат нови можности за снабдување со природен гас и поврзување со европскиот енергетски пазар. Изградбата на гасниот интерконектор со Грција напредува, а завршувањето на македонската делница се очекува до средината на 2027 година. Интерконекторот со Србија, пак, е планиран за завршување во 2028 година. Двата проекта се дел од пошироките планови за намалување на зависноста од ограничен број извори на снабдување и зајакнување на енергетската сигурност во регионот.
Овие рокови ги истакна министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска на министерскиот состанок на Иницијативата за енергетско поврзување на Централна и Југоисточна Европа (CESEC), што се одржа во Загреб, со учество на министри од регионот и претставници на европските институции.
Според Божиновска, поврзувањето на македонската гасна инфраструктура со регионалните енергетски коридори е клучно за обезбедување повеќе алтернативи во снабдувањето, но и за создавање услови за поконкурентен енергетски пазар.
„Енергетската безбедност и диверзификацијата повеќе не се само стратешки опции, туку неопходност. Регионалното поврзување и заедничките инвестиции се клучни за стабилно снабдување, конкурентна економија и долгорочна енергетска сигурност“, порача министерката.
Посебно значење има вклучувањето на двата гасни интерконектори во иницијативата „Вертикален гасен коридор“, чија цел е да овозможи подобра поврзаност на гасните системи во регионот и пристап до различни извори на снабдување. Со овие инфраструктурни проекти, Македонија треба да стане поактивен дел од регионалната мрежа за транспорт на природен гас.
Сепак, изградбата на гасоводите е само еден дел од процесот. Според министерката, за целосно искористување на новата инфраструктура неопходни се и пазарни реформи, усогласување со европското законодавство и воспоставување современи механизми за тргување и користење на гасната мрежа.
Во таа насока, Македонија работи на воведување европски систем за распределба на капацитетите и балансирање на гасниот систем, како и на воспоставување независен оператор на пазарот на гас. Целта на овие промени е поголема транспарентност, конкуренција и интеграција со европскиот енергетски пазар.
На состанокот во Загреб се разговараше и за иднината на енергетските системи, особено за забрзаната електрификација, поголемото користење обновливи извори на енергија, модернизацијата на електроенергетските мрежи и развојот на системи за складирање енергија.
Во фокусот беше и водородот како потенцијален енергент на иднината. Божиновска посочи дека новите гасни интерконектори се планираат со долгорочна можност за транспорт на водород, со што инфраструктурата би можела да добие дополнителна улога во процесот на енергетска транзиција.
Македонија годинава ја завршила Националната студија за водород, документ што треба да послужи како основа за иден развој на водородната инфраструктура и потенцијално приклучување кон европските водородни коридори. Оваа насока е особено значајна за декарбонизацијата на индустријата и нејзината долгорочна конкурентност.
Меѓу темите на состанокот беше и отпорноста на енергетската инфраструктура на климатските промени и екстремните временски услови, кои создаваат дополнителни ризици за стабилноста на снабдувањето.
„Климатската отпорност мора да стане трет столб на енергетската безбедност, покрај сигурноста на снабдувањето и диверзификацијата. Потребни ни се енергетски системи што ќе бидат не само поврзани и ефикасни, туку и отпорни на идните предизвици“, нагласи Божиновска.
Најавените гасни поврзувања и пазарни реформи треба да создадат услови Македонија да има повеќе можности за набавка на енергенси и подобар пристап до регионалните енергетски пазари. Нивниот вистински економски ефект, сепак, ќе зависи од навременото завршување на инфраструктурата, функционалноста на новите пазарни механизми и можноста компаниите и потрошувачите да ги искористат новите извори на снабдување.
