Аналитика
Македонија има значително поевтина електрична енергија од просекот на Европската Унија, но кога цените ќе се приспособат според куповната моќ, се добива поинаква слика. Најновите податоци на Евростат за првата половина од 2026 година покажуваат дека македонските домаќинства плаќаат релативно ниска цена за киловат-час, но според стандардот на куповната моќ електричната енергија е најскапа меѓу споредените земји од Западен Балкан.
Просечната цена на електричната енергија за домаќинствата во Македонија изнесувала 11,68 евра за 100 киловат-часови, со вклучени даноци и давачки. Во Србија таа била 11,97 евра, во Албанија 11,90 евра, во Црна Гора 10,39 евра, а во Босна и Херцеговина 9,95 евра. Европскиот просек достигнал 28,32 евра, што значи дека струјата во ЕУ номинално е околу 2,4 пати поскапа отколку во Македонија.
Меѓутоа, споредбата изразена во евра не ги зема предвид разликите во нивото на цените меѓу државите. Затоа Евростат го користи и стандардот на куповната моќ (PPS), кој овозможува да се спореди вредноста на електричната енергија во различни економски услови.
Според овој показател, цената на 100 киловат-часови во Македонија достигнува 22,4 PPS, наспроти 19,1 во Босна и Херцеговина, 18,2 во Албанија, 17,9 во Црна Гора и 17,8 во Србија. Со тоа Македонија се издвојува како најскапа меѓу овие пет земји, иако според номиналната цена се наоѓа на средината од регионалната листа.
Разликата е особено забележлива во споредбата со Србија. Таму електричната енергија номинално чини нешто повеќе, но кога ќе се земе предвид куповната моќ, македонската цена е околу 26 проценти повисока. Во однос на Црна Гора разликата изнесува приближно 25 проценти, додека во споредба со Албанија достигнува околу 23 проценти.
Овие показатели не означуваат колкав дел од платата граѓаните издвојуваат за струја, туку ја изразуваат цената приспособена според општото ниво на цени во секоја земја. За да се утврди вистинското оптоварување на семејниот буџет, потребно е да се земат предвид и приходите на домаќинствата, нивната месечна потрошувачка и трошоците за останатите животни потреби.
Дополнително, податоците откриваат различни движења на цените во Македонија и во Европската Унија. Додека просечната цена за домаќинствата во ЕУ во првите шест месеци од годинава се намалила за 2,2 проценти во однос на претходното полугодие, во Македонија е забележано зголемување.
Според Државниот завод за статистика, просечната цена на електричната енергија за македонските домаќинства изнесувала 7,427 денари за киловат-час, со вклучен ДДВ, што претставува раст од 1,3 проценти во однос на втората половина од 2025 година, кога изнесувала 7,330 денари.
За македонските домаќинства, покрај самата цена, значајно е и количеството потрошена електрична енергија, особено во зимските месеци кога дел од семејствата ја користат и за греење. Висината на сметките зависи од потрошувачката, тарифните блокови и распределбата меѓу скапата и евтината тарифа, поради што просечната статистичка цена не мора да биде идентична со цената што ја плаќа секое домаќинство.
Оттука, податокот дека Македонија има значително поевтина струја од европскиот просек е точен, но не е доволен за да се оцени нејзината економска достапност. Споредбата на Евростат покажува дека регионалниот распоред на цените суштински се менува кога ќе се земат предвид разликите во куповната моќ, што ја отвора и пошироката економска дилема – дали ниската цена на електричната енергија е доволна за таа навистина да биде достапна за граѓаните?
