ДЕМОГРАФСКА ТРЕВОГА ВО ЕВРОПА: Помалку млади, повеќе пензионери и 53 милиони жители помалку до крајот на векот

Европа полека влегува во век во кој најголемиот предизвик нема да биде само економскиот раст, туку прашањето кој ќе работи, кој ќе плаќа даноци и кој ќе ги одржува пензиските и здравствените системи. Новите демографски проекции на Евростат покажуваат дека Европската Унија сè уште не е на прагот на непосреден пад, но трендот е јасен: по краток период на благ раст, бројот на жители ќе почне постепено да се намалува, а населението ќе станува сè постаро.

Според последните проекции, во 2025 година Европската Унија има 451 милион жители, што е за околу еден милион повеќе во споредба со 2024 година. Се очекува населението да продолжи да расте уште неколку години и да го достигне врвот во 2029 година, со 453,3 милиони жители. Но, потоа започнува долгорочен демографски пад, кој до 2100 година треба да ја намали популацијата на ЕУ на 398,8 милиони луѓе. Тоа значи дека до крајот на векот Унијата би имала 53 милиони жители помалку, односно пад од 11,7 проценти.

Зад овие бројки стои процес што веќе со години ја менува структурата на европските општества. Европејците имаат сè помалку деца, а стапката на фертилитет е околу 1,3 раѓања по жена, далеку под нивото потребно за проста обнова на населението. Истовремено, животниот век се продолжува, а генерациите што стареат стануваат сè поголем дел од вкупното население. Ако во 2005 година медијанската возраст во ЕУ изнесувала 39,6 години, во 2025 година таа веќе достигнала 44,9 години.

Стареењето најјасно се гледа преку растот на уделот на повозрасните категории. Во последните две децении процентот на лица над 65 години во ЕУ се зголемил од 17 проценти во 2005 година на 22 проценти во 2025 година. Истовремено, шест проценти од населението во Унијата веќе е постаро од 80 години. Според проекциите, до 2100 година оваа возрасна група ќе достигне 16 проценти од вкупната популација, што значи дека уделот на најстарите жители ќе биде повеќе од двојно поголем од сегашниот.

Демографската слика до крајот на векот носи уште една важна порака: Европа ќе има помалку млади луѓе и помалку работоспособно население. Процентот на деца и млади на возраст од 0 до 19 години се очекува да се намали од 20 проценти во 2025 година на 17 проценти во 2100 година. Уделот на лицата на работоспособна возраст, од 20 до 64 години, треба да падне од 58 на 50 проценти. Наспроти тоа, постарите генерации ќе заземаат сè поголем дел од населението. Лицата на возраст од 65 до 79 години ќе се зголемат од 16 на 17 проценти, додека најголемиот скок ќе биде кај оние над 80 години.

Ова не е само статистичка промена, туку економски и социјален предизвик. Помал број работници ќе треба да поддржува поголем број пензионери, што ќе создаде дополнителен притисок врз пензиските фондови, здравствените услуги и јавните буџети. Во земјите каде што веќе има недостиг од работна сила, демографскиот пад може дополнително да ги заостри проблемите во индустријата, услугите, здравството и грижата за стари лица.

Миграцијата во изминатите години помогна делумно да се ублажи намалувањето на населението, но според проценките, таа не може целосно да го надомести падот на наталитетот. Во ЕУ околу 14 милиони луѓе, или приближно три проценти од популацијата, живеат во земја различна од онаа во која се родени. Но, политичките трендови во повеќе земји покажуваат дека миграциските политики се заоструваат, што дополнително го отвора прашањето како Европа ќе ја пополнува работната сила во следните децении.

Најголемиот дел од населението во Европската Унија е концентриран во неколку големи земји. Две третини од жителите на ЕУ живеат во пет држави: Германија со 84 милиони жители, Франција со 69 милиони, Италија со 59 милиони, Шпанија со 49 милиони и Полска со 36 милиони жители. На спротивната страна се најмалите земји членки, како Малта со 574 илјади жители, Луксембург со 682 илјади и Кипар со 983 илјади жители.

Во последните 20 години вкупната популација на ЕУ сепак бележи раст од четири проценти, од 435 милиони жители во 2005 година на 451 милион во 2025 година. Но, овој раст не е рамномерно распределен. Вкупно 19 земји членки имаат зголемување на населението, додека осум бележат пад. Најголем релативен раст има Луксембург, со зголемување од 48 проценти, потоа Малта со 43 проценти и Ирска со 32 проценти. Најголем релативен пад имаат Латвија со минус 17 проценти, Бугарија со минус 16 проценти, Литванија со минус 14 проценти, Романија со минус 11 проценти и Хрватска со минус 10 проценти.

Во апсолутни бројки, најголем раст на населението имаат Франција и Шпанија, секоја со по шест милиони жители повеќе. Најголем пад, пак, имаат Романија и Полска, со по околу два милиони жители помалку, како и Бугарија со намалување од еден милион жители. Овие разлики покажуваат дека демографската иднина на Европа нема да биде еднаква за сите: некои земји ќе продолжат да привлекуваат население и миграција, додека други ќе се соочуваат со иселување, стареење и намалување на работната сила.

Демографскиот проблем не ја заобиколува ниту Македонија. Податоците на Евростат покажуваат дека во последните три години населението во земјата се намалило за околу 14.500 луѓе. Од 1.837.114 жители во 2022 година, бројот се намалил на 1.829.954 во 2023 година, потоа на 1.826.247 во 2024 година и на 1.822.612 жители во 2025 година. Иако станува збор за помал пазар во споредба со земјите членки на ЕУ, трендот е ист: помалку жители, стареење на населението и сè поголем притисок врз економијата.

Случајот со Франција дополнително покажува дека демографската загриженост веќе станува политичка тема од највисоко ниво. Во земја која долго време важеше за една од демографски постабилните во Европа, смртните случаи во 2025 година ги надминале раѓањата за првпат од крајот на Втората светска војна. Францускиот претседател Емануел Макрон веќе зборуваше за потреба од „демографско преоружување“, поврзувајќи го падот на наталитетот со неплодноста, подоцнежното родителство и потребата од поголема поддршка за семејствата.

Проекциите на Евростат затоа не се само предупредување за иднината, туку слика на процес што веќе започнал. Европа сè уште има време да се приспособи, но бројките покажуваат дека просторот за одложување се стеснува. До крајот на векот континентот ќе биде помал по број на жители, постар по структура и со помал удел на работоспособно население. Прашањето повеќе не е дали демографската промена ќе се случи, туку како економиите, владите и општествата ќе се подготват за живот во Европа со помалку млади, повеќе стари и сè поголема потреба од нов модел на раст.

(Фото: Unsplash)