Аналитика
На еден брод во турска сопственост, кој чекал во близина на Иран, му било дозволено да помине низ Ормутскиот теснец откако властите добиле дозвола од Техеран, изјави турскиот министер за транспорт и инфраструктура, Абдулкадир Уралоглу.
Уралоглу рече дека во теснецот се останати уште 14 турски бродови и дека Анкара прогласила безбедносно предупредување од највисоко ниво за теснецот и продолжила со контактите со иранските претставници во врска со ситуацијата. „Петнаесет бродови (со турски сопственици) беа таму; добивме дозвола од иранските власти за еден од нив, кој користел иранско пристаниште, и тој помина“, рече Уралоглу.
Во меѓувреме, расте неизвесноста околу ситуацијата со теснецот откако САД прво објавија, па негираа дека Иран поставува мини во водите на Ормудскиот канал, како и дека морнарицата на САД ќе ги придружува бродовите кои пловат низ водите на теснецот. Американскиот секретар за финансии денес изјави за „Скај њуз“ дека американската морнарица ќе ги придружува танкерите за нафта низ Ормутскиот теснец.
Скот Бесент рече: „Верувам дека штом ќе биде воено можно, американската морнарица, можеби со меѓународна коалиција, ќе ги придружува бродовите низ нив.“ Тој додаде: „Всушност, сега поминуваат танкери, ирански танкери, верувам дека поминале и некои танкери со кинеско знаме. Значи, знаеме дека тие не го минирале теснецот.“
ИРАН, А НЕ САД, ГО КОНТРОЛИРА ТЕСНЕЦОТ
Ормускиот теснец ќе се отвори повторно само со согласност на иранската влада и никаква морнарица, па ниту таа на САД, која има огромно воено присуство во регионот не може ниту принудно да го отвори преминот ниту да го заштити транзитот, се вели во анализата на австралискиот институт за стратешки политики, Стратеџист.
На прв поглед, пристапот низ Ормускиот теснец се чини дека е морски предизвик. И на прв поглед, морнарицата на Соединетите Американски Држави има предност. Таа има речиси една петтина од својата флота носачи на авиони во регионот – USS Abraham Lincoln и USS Gerald R Ford – плус огромна придружна сила. Американската војска може да ја елиминира целата иранска поморска активност. До денес, се чини дека потонала 30 ирански бродови.
Но, во поморската доктрина, проблемот е следниот: морнарицата на САД може да им ја одрече на Иранците можноста да дејствуваат во водите на теснецот – или било каде, но, морнарицата на САД не може да го контролира самиот теснец. Иран може да распореди евтино противбродско оружје по должината на брегот на теснецот со многу поголема леснотија и сигурност отколку што модерните поморски сили можат сигурно да им се спротивстават. Простата маса ќе го победи најсовремениот квалитет.
На 12 март, американскиот министер за енергетика, Крис Рајт, изјави дека американската морнарица веројатно ќе започне со придружба на трговски бродови низ теснецот овој месец. Ова тешко дека ќе биде одржливо: ќелиите за пресретнување и магазините за противракетни топови на американските разорувачи и фрегати ќе се испразнат побрзо и поскапо од иранските арсенали.
Задачата на Иран не е воено комплицирана. Иран треба само да ги таргетира танкерите, кои можат да бидат погодени со мала прецизност. Иранските сили можат да ги игнорираат придружбите. Само неколку удари врз неколку танкери се доволни за да ги принудат трговските осигурители да се спасат. Според британскиот Центар за поморски трговски операции, Иран досега нападна 16 бродови во теснецот, Оманскиот Залив и Арапскиот Залив. Теснецот е ефикасно затворен.
ИРАН ГО МИНИРА ОРМУДСКИОТ ТЕСНЕЦ – ИЛИ НЕ?
Според Велика Британија, Иран поставува мини во Ормутскиот теснец, додека новиот врховен лидер на Иран, Моџтаба Џамнеи, ги искористи своите први коментари за медиумите за да каже дека критичниот воден пат треба да остане затворен. „Извештаите стануваат сè појасни“, изјави британскиот министер за одбрана Џон Хили.
Изјавата на британскиот министер доаѓа откако во среда вечерта во САД претседателот Доналд Трамп рече „не мисли така“ на новинарите кои прашаа дали Иран го минирал Ормутскиот теснец. Заменик-министерот за надворешни работи на Иран, исто така, рече дека Иран не поставува мини.
Иако Велика Британија има некои автономни системи за деминирање во регионот и разговара за други опции со сојузниците, тој додаде дека најсигурниот пат за обезбедување безбеден премин на бродовите е да се заврши војната, во коментари дадени кратко пред ајатолахот Моџтаба Хамнеи да каже дека Техеран ќе се обиде да отвори други фронтови во војната ако САД и Израел продолжат со своите напади.
Со оглед на силните плими низ теснецот, Иран може да фрла и мини во водите од различни точки на брегот. Не мора да ги товари на бродови за поставување мини, од кои САД тврдат дека потонале 16.
Значи, во малку веројатниот случај американската морнарица да се обиде да организира конвој, прво ќе треба да ги уништи копнените противбродски капацитети и операции на иранската страна од теснецот.
Во тесни водени патишта, комбинацијата од основна артилерија и основни поморски мини мож да нанесе огромна штета на најнапредната морнарица во светот
Следствено, Иран е во многу посилна позиција отколку што може да изгледа. Само мора да истрае – додека штетата врз азиските и европските економии се акумулира. Како огромен извозник на енергија, САД имаат сопствени опции; Азија и Европа немаат, заклучува Стратеџист.
(Фото: архива, Dietmar Rabich, CC BY-SA 4.0)
