Аналитика
Европската Унија започнува нова фаза во борбата за индустриска независност. Со изборот на 46 нови стратегиски проекти, за кои се проценува дека ќе бидат потребни инвестиции од 21,1 милијарда евра, Брисел сака да обезбеди поголема контрола врз металите и минералите без кои не можат да функционираат автомобилската индустрија, енергетиката, одбраната и современите технологии. Бакарот е во центарот на оваа стратегија, но вистинскиот предизвик за Европа не е само да пронајде нови извори на суровини, туку и да обезбеди пари, фабрики и технологии за нивна преработка.
Одлуката што Европската комисија ја објави на 9 октомври покажува дека суровините стануваат едно од најважните економски и геополитички прашања за Унијата. Додека европските производители вложуваат милијарди во електрични автомобили, батерии, ветерници и дигитална инфраструктура, голем дел од материјалите неопходни за нивното производство доаѓаат од земји надвор од ЕУ. Особено чувствителна е зависноста од Кина, која има доминантна позиција во преработката на повеќе критични минерали.
Новите проекти се распоредени во 16 земји членки, од Шведска и Финска на север, преку Германија, Полска и Франција, до Шпанија, Португалија, Италија и Грција. Но, за разлика од традиционалните рударски стратегии, европскиот план не се потпира исклучиво на отворање нови рудници. Од избраните 46 проекти, 19 се насочени кон рециклирање, 11 кон преработка, осум кон ископување, додека преостанатите осум комбинираат повеќе производствени процеси.
Токму оваа распределба ја открива пошироката намера на Брисел. Европа не сака само да располага со рудни богатства, туку да изгради целосен индустриски синџир – од добивањето на суровината, преку нејзината преработка, до повторното искористување на металите од дотраените производи.
Во новата европска суровинска стратегија посебно место има бакарот. Тој е застапен во 19 од 46 проекти, што го прави најчесто опфатениот метал. Причината е едноставна: без бакар нема масовна електрификација. Тој е неопходен за електричните мрежи, електромоторите, обновливите извори на енергија, индустриската опрема и голем дел од дигиталната инфраструктура.
Според проценките наведени во документите на Европската комисија, побарувачката за бакар во ЕУ би можела да порасне за повеќе од 50 проценти до 2050 година. Тоа значи дека енергетската транзиција, која треба да ја намали зависноста од фосилните горива, истовремено создава нова зависност – од металите потребни за нејзино спроведување.
Меѓу проектите што добија стратегиски статус е рудникот за бакар Вискарија во Шведска, додека во Грција е вклучен проектот Скуриес, кој опфаќа производство на бакар и злато. Во Полска, рударско-металуршката компанија KGHM доби поддршка за два проекта поврзани со експлоатација на бакар и модернизација на капацитетите за рециклирање. Нивната вкупна вредност надминува 9,5 милијарди злоти.
Покрај бакарот, значајно место имаат суровините за батерии. Дванаесет проекти опфаќаат никел, десет кобалт, седум литиум, пет манган и четири графит. Овие материјали се важни за европската автомобилска индустрија, која истовремено се соочува со силна меѓународна конкуренција и притисок да го забрза преминот кон електрични возила.
Но, економската логика на проектите не завршува со автомобилите. Магнезиумот, волфрамот и ретките земни елементи имаат значење и за воздухопловството, одбранбената индустрија, електрониката и производството на напредна технолошка опрема. Со тоа пристапот до суровини станува прашање не само на индустриска конкурентност, туку и на економска безбедност.
