Аналитика
Сладоледот одамна е многу повеќе од сезонски производ, зад него стои индустрија што произведува милијарди литри и остварува стотици милиони килограми извоз годишно. Во таа голема европска слика, Македонија е мал производител, но со една интересна предност: извезува повеќе сладолед отколку што трошат домашните домаќинства, а трговијата со овој производ со години ѝ носи позитивно салдо.
На европско ниво производството повторно оди нагоре. Во 2025 година во Европската Унија биле произведени 3,44 милијарди литри сладолед, или за 1,9% повеќе отколку во 2024 година, кога производството изнесувало 3,38 милијарди литри.
Но, зад европскиот просек се кријат неколку вистински индустриски гиганти.
Германија останува најголемиот производител во ЕУ со 608 милиони литри сладолед во 2025 година. Веднаш зад неа е Италија со 549 милиони литри, а Франција со 525 милиони литри. Шпанија произведела 457 милиони литри, а Белгија 274 милиони литри.
Она што е уште позначајно е што кај сите пет најголеми производители производството се движело во иста насока – нагоре. Најсилно забрзување имала Италија, каде што производството пораснало за 10%. Белгија бележи раст од 6%, Франција од 4%, Шпанија од 2%, додека кај Германија зголемувањето е поскромно – 0,2%.
Тоа покажува дека европскиот пазар не расте само благодарение на еден или два големи производители. Производството се зголемува во речиси целиот врв на индустријата, а растот паралелно се пренесува и врз надворешната трговија.
Во 2025 година земјите од ЕУ извезле 289,8 милиони килограми сладолед на пазари надвор од Унијата, што е за 10% повеќе отколку во претходната година, односно за околу 26 милиони килограми. Истовремено, увозот достигнал 77,8 милиони килограми, со годишен раст од 12%, односно за 8,5 милиони килограми повеќе.
И тука производствената големина не значи автоматски и прво место во извозот.
Иако Германија произведува најмногу сладолед, Франција е најголемиот европски извозник на пазари надвор од ЕУ. Во 2025 година Французите извезле 59,1 милиони килограми, што претставува околу 20% од вкупниот извоз на ЕУ. Италија е веднаш зад неа со 55,2 милиони килограми и удел од 19%, Белгија со 34,5 милиони килограми и 12%, Германија со 29,9 милиони килограми и 10%, а Холандија со 26,5 милиони килограми, односно 9% од европскиот извоз надвор од Унијата.
Во оваа европска приказна Македонија по обем, секако, не може да се споредува со Германија, Италија или Франција. Но, домашните бројки откриваат нешто друго што е економски многу поинтересно: Македонија во трговијата со сладолед продава во странство повеќе отколку што купува од странство, а извозните количества се поголеми и од проценетата потрошувачка на македонските домаќинства.
Според податоците на Државниот завод за статистика, во 2025 година просечната потрошувачка изнесувала 1,7 килограми сладолед по член на домаќинство. Кога таа количина ќе се пренесе на вкупната популација, годишната домашна потрошувачка на домаќинствата се проценува на околу 3,1 милион килограми.
Во истата година, од Македонија биле извезени 4,73 милиони килограми сладолед.
Со други зборови, количината што заминала кон странските пазари била за околу 1,63 милиони килограми, или приближно 53%, поголема од проценетата годишна потрошувачка на домаќинствата во земјата.
Тоа е можеби и најилустративната бројка за позицијата што ја има домашната индустрија: сладоледот во Македонија не се произведува само за домашните фрижидери и летната потрошувачка, туку одамна е и извозен производ.
А и домашната потрошувачка постепено расте. Во 2024 година просекот бил 1,4 килограми по член на домаќинство, во 2023 година 1,2 килограми, а во 2022 и 2021 година по 1,1 килограм. За споредба, во 2014 година просечната потрошувачка изнесувала само половина килограм.
Сепак, уште поинтересна е извозната траекторија.
Македонскиот извоз на сладолед го достигна својот историски врв во 2024 година, кога на странските пазари биле пласирани 5,26 милиони килограми, односно 5.260 тони сладолед, во вредност од околу 18,2 милиони евра. Во споредба со претходната година, вредноста на извозот пораснала за околу 30%, а со слична стапка се зголемиле и извезените количества.
Истата година во Македонија биле увезени околу 3.000 тони сладолед, во вредност од 11,8 милиони евра. Разликата меѓу извозот и увозот создала позитивен нето-извозен ефект од околу 6,4 милиони евра.
Тоа е рекордно салдо за оваа производна категорија.
Во 2025 година доаѓа до благо повлекување од рекордот, но не и до пресврт на трендот. Извозот се намалил на 4,73 милиони килограми, со вредност од 17,6 милиони евра, а позитивното трговско салдо изнесувало 4,52 милиони евра.
Значи, и по рекордната 2024 година, Македонија останува нето-извозник на сладолед.
Посебна тежина на овие бројки им дава подолгиот временски хоризонт. Во 2015 година македонскиот извоз на сладолед вредел околу 4,5 милиони евра. Десет години подоцна неговата вредност е речиси четирикратно поголема. Тоа веќе не може да се толкува како резултат на една добра сезона, туку како долгорочно проширување на производството и на присуството на странските пазари.
Најголемиот дел, повеќе од 90% од извозот и увозот, се однесува на категоријата сладолед без содржина на млечни масти или со содржина помала од 3%.
А извозната карта покажува дека домашниот сладолед одамна ги надминал границите на непосредното соседство.
Во 2024 година сладолед произведен во Македонија бил пласиран на 27 странски пазари, а на шест од нив вредноста на извозот надминала еден милион евра.
Најголем пазар било Косово, каде што биле извезени околу 1.000 тони во вредност од 3,4 милиони евра. На второто место е Германија, со 718 тони и извоз од 2,5 милиони евра, а веднаш потоа е Велика Британија со 2,4 милиони евра.
Во Холандија бил извезен сладолед во вредност од 1,9 милиони евра, во Србија 1,5 милиони евра, а во Босна и Херцеговина 1,2 милиони евра. Следуваат Албанија со 890 илјади евра, Црна Гора со 840 илјади, Грција со околу 500 илјади и Австрија со 480 илјади евра.
Токму тука европската и македонската приказна повторно се спојуваат. Германија е најголемиот производител на сладолед во Европската Унија, но истовремено е и вториот најголем пазар за македонскиот сладолед. Холандија, која е меѓу водечките европски извозници, исто така купува производ произведен во Македонија.
Тоа покажува дека домашниот сладолед не се пласира само на пазари со послаба локална индустрија. Дел од извозот оди токму во земји со силна сопствена прехранбена индустрија и развиен пазар на сладолед, каде конкуренцијата е значително поголема.
Европа во 2025 година произведе 3,44 милијарди литри сладолед и продолжи да го зголемува производството. Македонија е само мал дел од таа голема европска слика, но во домашни рамки сладоледот претставува редок пример на производ со континуиран извозен раст, широка географија на пазари и позитивно трговско салдо.
И токму затоа најинтересната бројка можеби не е ниту европските 3,44 милијарди литри, ниту македонските 17,6 милиони евра извоз. Најдобро ја раскажува приказната едноставната споредба: во 2025 година Македонија извезла 4,73 милиони килограми сладолед, додека проценетата потрошувачка на сите домашни домаќинства била околу 3,1 милион килограми.
Во земја која многу почесто увезува отколку што извезува, сладоледот успева да ја сврти равенката во спротивна насока. И тоа е делот од оваа летна приказна што има многу поголема економска тежина од самата температура надвор.
