Аналитика
Да се извади документ, да се поднесе барање или да се заврши административна постапка без посета на шалтер – тоа е суштината на дигиталната држава. Македонија постепено се приближува кон оваа цел, а напредокот годинава доби и признание од Брисел. На националниот портал веќе се достапни 338 електронски услуги, нивното користење е двојно зголемено, а сè повеќе институции разменуваат документи електронски. Но, зад позитивните бројки останува важно прашање: колку од овие услуги можат целосно да се завршат преку интернет?
Европската комисија во најновиот Извештај за напредокот за 2026 година оцени дека Македонија постигнала „добар напредок“ во дигиталната трансформација, што претставува подобрување во однос на минатогодишната оценка за одреден напредок. Земјата сега се наоѓа меѓу умерено и добро ниво на подготвеност во Поглавјето 10, кое ги опфаќа дигиталната трансформација и медиумите.
Еден од највидливите резултати е проширувањето на националниот портал за електронски услуги. До крајот на август годинава биле достапни 338 услуги за граѓаните и бизнисите, а нивната употреба се удвоила во споредба со претходната година. Сепак, Европската комисија прецизира дека во оваа бројка се вклучени и услуги што се само делумно достапни електронски. Оттука, не може да се заклучи дека сите административни постапки веќе можат целосно да се завршат онлајн.
За компаниите, подеднакво важно е и она што се случува зад административните шалтери. До крајот на јуни, 44 институции го користеле новиот систем за електронско архивирање и управување со документи. Напредок е постигнат и во меѓусебната размена на податоци, како и во поврзувањето на институциите преку единствен систем за најавување на дигиталните услуги.
Ова се промени што создаваат основа за побрзи административни постапки и помалку документација. За бизнисите, функционалната електронска администрација може да значи помалку изгубено време, пониски административни трошоци и полесна комуникација со државните институции.
Но, една од најважните алатки за целосна дигитализација и понатаму останува предизвик – електронската идентификација и електронскиот потпис. Европската комисија повторно бара нивната употреба да се поедностави и да се обезбеди бесплатен пристап за граѓаните. Во тек се и подготовките за воведување дигитален идентитетски паричник според европскиот модел.
Подобрувања се нотирани и во телекомуникациската инфраструктура. Покриеноста со брз фиксен широкопојасен интернет достигнала 75 проценти во 2025 година, додека 5Г-мрежата продолжила да се проширува. Македонија презела чекори и за усогласување со европските правила за роаминг, што е дел од приближувањето кон единствениот дигитален пазар на Европската Унија.
Позитивно е оценето и зајакнувањето на законската и институционалната рамка за сајбербезбедност. Сепак, Брисел предупредува дека се потребни дополнителни вложувања во ИТ-инфраструктурата, стручниот кадар и капацитетите за справување со компјутерски инциденти.
Повисоката оценка од Европската комисија потврдува дека дигиталната трансформација во Македонија се движи напред. Но, следната важна мерка за успех нема да биде само бројот на нови електронски услуги, туку и колку од нив навистина ќе им заштедуваат време и трошоци на граѓаните и компаниите.
Бидејќи дигитализацијата не завршува со поставувањето на услугата на интернет – нејзината вистинска вредност се гледа кога целата постапка може да се заврши едноставно, брзо и без непотребна администрација.
(Илустрација генерирана со вештачка интелигенција)
