Аналитика
Една електронска порака е доволна за да се пренасочи патнички авион, да се активираат воени ловци или да се прекине телевизиска програма. Европа деновиве се соочува со серија закани со бомби кои предизвикуваат тревога, безбедносни проверки и нарушување на авионскиот сообраќај. По десетици патнички летови, на удар се најдоа и медиумски куќи во неколку европски држави. Експлозивни направи досега не се пронајдени, но останува отворено прашањето кој стои зад заканите и дали станува збор за организирана кампања за предизвикување страв и нарушување на нормалното функционирање на општеството.
Последниот бран закани во петокот, 6 ноември, ги погоди ирскиот јавен сервис RTÉ, бугарската телевизија Nova и британскиот Sky. Во Даблин беа евакуирани вработени од повеќе медиумски редакции, меѓу кои RTÉ, Irish Independent и радиостаницата Newstalk. Програмата на ирскиот јавен сервис беше привремено прекината, а полицијата ги проверуваше просториите. По извршените контроли, не беше пронајден експлозив.
Според „Ројтерс“, заканувачките пораки испратени до RTÉ и Nova биле потпишани со името „Михаил Андропов“ и носеле наслов „Порака до Западот“. Во нив се најавувале напади врз транспортни средства низ Европа. Меѓутоа, идентитетот на испраќачот не е потврден, ниту е утврдено дека истите лица стојат зад заканите кон медиумите и авионите.
Размерите на нарушувањето се видливи и од податоците на европските воздухопловни институции. Според Евроконтрол, во четвртокот биле регистрирани закани за 14 летови, а во вторникот за седум. Европскиот комесар за транспорт Апостолос Цицикостас соопшти дека во петокот биле пријавени уште 11 закани.
Неколку авиони мораа да го променат планот на летање, додека други беа придружувани од воени ловци. Еден авион на Wizz Air, кој летал од Прага кон Рим, бил пренасочен кон Венеција. Унгарски борбени авиони придружувале три патнички авиони по добиени закани, а француските власти спровеле проверки на авиони што безбедно слетале во земјата.
Особено внимание предизвика случајот со авион на Aer Lingus, кој во четвртокот летал од Даблин кон Рим, но по дојава за бомба бил пренасочен кон француска воена воздухопловна база. Во авионот имало 151 патник и шест членови на екипажот. И во овој случај не бил пронајден експлозив.
Иако заканите создаваат впечаток за голем хаос, нивното влијание врз вкупниот европски авионски сообраќај засега е ограничено. Евроконтрол наведува дека 14-те летови за кои биле примени закани во четвртокот претставувале само 0,05 проценти од приближно 26.300 летови реализирани тој ден. Сепак, секоја дојава бара безбедносна постапка, а пренасочувањата, дополнителните проверки и ангажирањето безбедносни служби создаваат трошоци за авиокомпаниите и надлежните институции.
Најголемата неизвесност останува потеклото на заканите. Дел од пораките биле испратени во име на екстремистичкото движење „Машка држава“, забрането во Русија, но автентичноста на овие тврдења не е утврдена.
Шпанскиот министер за надворешни работи, Хозе Мануел Албарес, оцени дека Европа можеби се соочува со обид за хибридна агресија и психолошка војна. Европските безбедносни служби ги истражуваат можните врски со Русија, но засега нема потврдени докази дека зад конкретните закани стои руска државна структура или која било друга влада. Не се исклучува ниту можноста за поединечни сторители или имитирање на претходните закани.
Европската унија најави состанок на воздухопловните и безбедносните експерти следната недела, на кој ќе се разгледуваат дополнителни мерки за справување со ваквите инциденти.
Досегашните проверки покажуваат дека пријавените бомби биле лажна тревога, но последиците од заканите се реални: прекинати програми, евакуирани редакции, пренасочени авиони и ангажирани безбедносни сили. Случувањата покажуваат колку лесно може да се наруши функционирањето на важни европски системи, дури и без физички напад.
