ЕЦБ пред каматна дилема: Цените растат, кредитите се скапи, а декември носи нов пресврт?

Европската централна банка најверојатно ќе направи пауза во зголемувањето на каматите на состанокот на 29 октомври, но тоа не значи дека циклусот на поскапување на парите е завршен. Напротив, економистите очекуваат ново зголемување веќе во декември, додека инфлацијата во еврозоната повторно забрзува и се оддалечува од посакуваните два процента.

Според анкетата на „Ројтерс“, ЕЦБ се очекува да ја задржи депозитната каматна стапка на сегашните 2,5 проценти. Но, зад привидното затишје се крие сложена економска слика: поскапувањето на енергијата ги подгрева цените, задолжувањето станува потешко, а неизвесноста околу јавните финансии на дел од европските земји дополнително го стеснува просторот за маневрирање.

За ЕЦБ, прашањето веќе не е само како да ја сопре инфлацијата, туку и колку дополнителен притисок може да издржи европската економија.

Последните податоци на Евростат покажуваат дека годишната инфлација во еврозоната во септември достигнала 3,8 проценти, наспроти 3,2 проценти во август. Главниот двигател е енергијата, чии цени биле повисоки за 18,8 проценти на годишно ниво. Ова го отвора прашањето дали енергетскиот шок ќе остане ограничен на горивата и енергенсите или постепено ќе се прелее и врз останатите производи и услуги.

ЕЦБ веќе реагираше во септември, кога ги зголеми трите основни каматни стапки за по 0,25 процентни поени. Сепак, ново зголемување уште во октомври би можело да биде ризичен потег, бидејќи финансиските услови во Европа веќе се заоструваат, дури и без дополнителна интервенција на централната банка.

Дополнителен притисок доаѓа од пазарот на државни обврзници, особено во Франција, каде што загриженоста за буџетскиот дефицит и јавниот долг ги зголемува трошоците за задолжување. Поскапото финансирање постепено може да се пренесе и врз компаниите и домаќинствата, ограничувајќи ги инвестициите и потрошувачката.

Така, европската економија се соочува со двоен притисок – високите цени ја намалуваат куповната моќ, додека поскапото задолжување ги ограничува можностите за трошење и инвестирање. Токму затоа, октомвриската пауза би ѝ овозможила на ЕЦБ да процени дали веќе заострените финансиски услови ќе помогнат во намалувањето на инфлацијата.

Но, декември би можел да донесе нов пресврт. Според анкетата на „Ројтерс“, 64 од 73 анкетирани економисти очекуваат ЕЦБ повторно да ја зголеми депозитната каматна стапка за 0,25 процентни поени, односно на 2,75 проценти.

Таквото сценарио би значело продолжување на рестриктивната монетарна политика во период кога европската економија и натаму се соочува со високи енергетски трошоци и поскапо финансирање. За граѓаните и компаниите, тоа е сигнал дека периодот на пониски камати можеби нема да се врати толку брзо колку што се очекуваше.

Одлуките на ЕЦБ се важни и за Македонија, особено за кредитите со променлива каматна стапка поврзана со ЕУРИБОР. Натамошното заострување на европската монетарна политика може да влијае врз референтните пазарни стапки, а со тоа и врз трошоците за задолжување, зависно од условите во кредитните договори.

На 29 октомври ЕЦБ најверојатно нема да ги промени каматите. Но, многу поважно од самата одлука ќе биде пораката што ќе ја испрати за декември. Бидејќи во услови на повторно забрзување на инфлацијата, и паузата може да биде само подготовка за следно зголемување.