Аналитика
Франција повторно е во центарот на вниманието на финансиските пазари. Јавниот долг достигна речиси 3,6 трилиони евра, приносите на француските обврзници се искачија на највисоки нивоа во речиси две децении, а еврото падна на 17-месечен минимум во однос на доларот. Проблемот повеќе не е само француски – инвеститорите почнуваат да го гледаат како ризик за целата еврозона.
Најновите официјални податоци на францускиот статистички институт INSEE покажуваат дека на крајот од вториот квартал 2026 година јавниот долг на Франција достигнал 3.595,5 милијарди евра, или 119% од БДП. Само за три месеци долгот се зголемил за дополнителни 59,6 милијарди евра. Во првиот квартал бил 117,5% од БДП, а на крајот од 2025 година 115,7%.
Тоа е брзо влошување за една од двете најголеми економии во еврозоната.
Европската комисија уште во мај прогнозираше дека францускиот долг ќе достигне 118,1% од БДП во 2026 и ќе надмине 120% во 2027 година. Реалните податоци од вториот квартал веќе ја надминаа прогнозата за годинава. Комисијата проценува дека големите примарни дефицити и сè повисоките каматни плаќања ќе продолжат да го туркаат долгот нагоре.
ПРЕКУМЕРНИОТ ДЕФИЦИТ ГИ ПЛАШИ ПАЗАРИТЕ
Вториот проблем е буџетскиот дефицит.
Франција е под процедура на ЕУ за прекумерен дефицит уште од 2024 година. Европската комисија за 2026 очекуваше дефицит од 5,1% од БДП, далеку над референтниот праг од 3%. Владата сега проценува дека годината ќе заврши поблиску до 5,4%, а со предлог-буџетот за 2027 сака да го намали на околу 5%.
За тоа се планираат околу 54 милијарди евра заштеди, меѓу кои замрзнување на дел од платите во јавниот сектор и пензиите, како и даночни промени. Политичкиот проблем е што мерките се непопуларни, а поделениот парламент ја отежнува нивната реализација.
Токму тоа го плаши пазарот: не само големината на долгот, туку прашањето дали Франција има политички капацитет да го стабилизира.
Moody’s ја задржува Франција на Aa3 со негативен изглед, предупредувајќи дека политичката фрагментација може да го отежне усвојувањето на буџетот и фискалната консолидација. Следната оценка на агенцијата е закажана за 23 октомври.
Највидливиот сигнал е пазарот на државни обврзници.
Приносот на француската десетгодишна обврзница се искачи на околу 4,92%, а разликата во однос на германскиот Bund надмина 150 базични поени. Тоа е највисок spread од времето на европската должничка криза.
Овој spread е клучен индикатор.
Германија е референтната „безризична“ држава во еврозоната. Кога инвеститорите бараат сè поголема камата за да држат француски наместо германски долг, тоа значи дека ја перципираат Франција како сè поризичен заемопримач.
Проблемот се самохрани: повисоки приноси значат повисоки трошоци за ново задолжување, што дополнително го оптоварува буџетот.
Европската комисија веќе очекува каматните расходи на Франција да пораснат на 2,6% од БДП во 2026, а на 2,8% во 2027 година.
Следната година Париз планира рекордно издавање од околу 340 милијарди евра државен долг, за да го финансира дефицитот и да рефинансира обврзници издадени во времето кога каматите беа значително пониски. Тоа значи дека сè поголем дел од евтиниот стар долг постепено ќе биде заменуван со многу поскап нов долг.
ЗОШТО СТАДА ЕВРОТО?
Токму тука францускиот проблем престанува да биде само национален.
На 5 октомври еврото падна на околу 1,116 долари, најниско ниво во последните 17 месеци. Само во последните неколку недели европската валута изгуби значителен дел од вредноста, а Reuters директно ги поврзува движењата со француските фискални проблеми и растечката политичка неизвесност.
Инвеститорите не гледаат на Франција како на мала периферна членка.
Француската економија е втора по големина во еврозоната, а пазарот на нејзини државни обврзници е еден од најголемите во Европа. Ако довербата во францускиот долг се намалува, ризик-премиите можат да растат и во други земји.
Reuters веќе забележува ширење на притисокот кон обврзниците на Белгија, Грција, Португалија и Шпанија.
Токму стравот од таков „contagion“ – прелевање на проблемот – потсетува на должничката криза во еврозоната од почетокот на претходната деценија.
ЌЕ ИНТЕРВЕНИРА ЛИ ЕЦБ?
Европската централна банка располага со Transmission Protection Instrument – TPI, механизам создаден во 2022 година кој овозможува купување обврзници на земја членка ако нејзините трошоци за задолжување неоправдано се одвојат од остатокот од еврозоната.
Но Франција во овој момент не изгледа како идеален кандидат за оваа алатка. Причината е што растот на приносите не се смета за „неоправдан“ пазарен напад, туку во голема мера за реакција на реалните фискални проблеми. Дополнително, земјата веќе е во процедура за прекумерен дефицит, што дополнително ја отежнува евентуалната употреба на TPI.
Засега ниту еден водечки претставник на ЕЦБ не повика на интервенција.
Сепак, сегашната ситуација не треба директно да се споредува со грчката криза.
Франција има многу поголема и подиверзифицирана економија, силни институции и огромен домашен и европски пазар за нејзините обврзници. Не постои непосреден ризик дека државата нема да може да ги сервисира своите долгови.
Но проблемот е трендот. Економијата годинава се очекува да порасне само околу 0,8%, додека долгот расте многу побрзо. Комбинацијата од слаб раст, висок дефицит и сè поголеми каматни трошоци е токму она што инвеститорите не сакаат да го видат.
Франција сè уште нема криза на солвентност – има криза на доверба во фискалната траекторија.
И ПОЛИТИЧКИ И ФИНАНСИСКИ РИЗИК
Пазарите дополнително гледаат кон претседателските избори во 2027 година.
Колку повеќе се приближуваат изборите, толку потешко станува усвојувањето непопуларни мерки за штедење. А ако буџетската консолидација повторно се одложи, инвеститорите можат да побараат уште поголема премија за држење француски долг.
Така се создава опасен круг: повисок долг → повисоки камати → поголеми буџетски расходи → поголем дефицит → уште поскап долг.
За еврото, најважно ќе биде дали пазарот ќе го перципира ова како изолиран француски проблем или како слабост на целата еврозона.
(Фото: француска централна Банка, TCY – Own work, CC BY-SA 4.0)
