Црна Гора е најблиску до ЕУ, но последните метри стануваат најтешки

Црна Гора денес е земјата од Западен Балкан што стигнала најдалеку во преговорите со Европската Унија. Сите 33 поглавја се отворени, 18 се привремено затворени, а Подгорица сака целиот преговарачки процес да го заврши до крајот на годината. Но токму кога целта изгледа најблиску, станува највидливо колку е сложен последниот дел од патот.

Планираната септемвриска меѓувладина конференција нема да се одржи овој месец и е поместена за октомври. Според функционер на ЕУ, причината не е формална политичка блокада, туку фактот што неколку земји членки сè уште ги немаат завршено сопствените внатрешни процедури. Во Брисел велат дека работата е речиси завршена и дека главниот проблем бил времето потребно за усогласување.

Токму тоа ја покажува специфичноста на пристапните преговори. Кандидатот може технички да ги исполни условите, Европската комисија може позитивно да ги оцени реформите, но за затворање на едно поглавје на крајот е потребна согласност од сите 27 земји членки.

Во случајот со поглавјата 18 – Статистика и 19 – Социјална политика и вработување, црногорската министерка за европски прашања Маида Горчевиќ на 19 септември изјави дека сите членки веќе дале зелено светло и дека се чека само завршувањето на процедурата во холандскиот парламент. Таа очекува двете поглавја да бидат затворени пред следната меѓувладина конференција во октомври.

Тоа значи дека сегашното одложување повеќе личи на процедурален застој отколку на политички пресврт во односите меѓу Брисел и Подгорица.

Сепак, не сите отворени прашања се технички.

Хрватска останува важен фактор во дел од преговарачките поглавја, особено таму каде што европските критериуми се преклопуваат со билатерални прашања. Во изминатиот период Загреб поставуваше прашања поврзани со транспортната политика, надворешната и безбедносната политика и низа нерешени теми во билатералните односи.

Политичката атмосфера дополнително се влоши по смртта на Ратко Младиќ, кога претседателот на црногорскиот парламент Андрија Мандиќ упати сочувство до неговото семејство. Во Хрватска следуваа остри реакции, а потегот беше оценет како спротивен на европските вредности и како дополнителен товар во односите со Подгорица.

Но, важно е да се направи разлика меѓу политичките тензии и формалното блокирање на преговорите.

Во јавноста се појавија информации дека повеќе европски држави го спречуваат затворањето на нови поглавја, но Горчевиќ директно ги оспори таквите тврдења. Според неа, за поглавјата 18 и 19 сите членки освен Холандија веќе ги завршиле процедурите, а од Хаг се чека само парламентарната постапка. Таа посочи и дека не бил официјално утврден датумот 22 септември за нова меѓувладина конференција, иако таков датум се појавуваше во медиумите.

Пошироката слика и натаму е јасна: Црна Гора останува најнапредната кандидатка во процесот на проширување.

На последната пристапна конференција на 14 јули беа затворени поглавјата 8 – Конкуренција и 29 – Царинска унија. Со тоа бројот на привремено затворени поглавја достигна 18 од вкупно 33. Советот на ЕУ тогаш експлицитно ја опиша Црна Гора како предводник во процесот на пристапување.

Само еден месец претходно, во јуни, беа затворени и поглавјата за слободно движење на работниците и за заштита на потрошувачите и здравството. Темпото во 2026 година затоа е значително побрзо отколку во претходните години.

Но, колку што се намалува бројот на отворени поглавја, толку секое од преостанатите станува почувствително.

Во раните фази од преговорите доминираат технички прашања – усогласување закони, институции, стандарди и процедури. Кон крајот на процесот многу повеќе тежат владеењето на правото, надворешната политика, регионалните односи и довербата меѓу кандидатот и секоја од членките.

Затоа европскиот пат на Црна Гора во наредните месеци нема да зависи само од тоа колку документи ќе испрати Подгорица во Брисел. Ќе зависи и од тоа колку брзо 27 различни држави ќе ги завршат сопствените процедури и дали билатералните спорови ќе останат одвоени од пристапниот процес.

Одложувањето од септември за октомври само по себе не значи дека процесот е запрен. Но покажува нешто што важи за секоја земја кандидат: колку повеќе се приближува членството, толку помалку простор останува за нерешени прашања.

Црна Гора е веќе во таа фаза. Следниот предизвик не е само да затвори уште едно или две поглавја, туку да го одржи темпото без секое билатерално или политичко прашање да стане нова пречка на последните метри кон ЕУ.