Аналитика
Кутија шеќер, литар масло, кило леб – секојдневните намирници на светско ниво повторно стануваат поскапи, и тоа со темпо какво не сме го виделе одамна. Индексот на цени на храна на Обединетите нации, познат како ФАО-индекс, во август достигна ниво какво не било забележано од крајот на 2022 година, откако растот овојпат го предводеше шеќерот со скок каков не сме го виделе повеќе од една година.
Според податоците на Организацијата за храна и земјоделство при ОН (ФАО), објавени во петокот, глобалниот индекс на цени на храна во август просечно изнесувал 133,3 поени, во пораст од претходно ревидираните 130,8 поени во јули – зголемување од 1,9 отсто за само еден месец. Тоа е највисоко ниво од ноември 2022 година, иако бројката сепак останува околу 17 отсто под рекордниот врв забележан во март 2022 година, непосредно по руската инвазија на Украина. Во однос на минатата година, индексот сега е повисок за 2,5 отсто.
Апсолутен предводник во растот беше шеќерот. ФАО-индексот за цени на шеќер во август скокна за 11,9 отсто, достигнувајќи го највисокото ниво од јуни 2025 година наваму. Зад тој нагол пораст стојат неколку истовремени фактори – пониско производство во клучниот регион центар-југ на Бразил, најголемиот светски извозник на шеќер, придружено со стравувања за влијанието на екстремните временски услови врз производството во Европа и Азија. Дополнителен притисок дошол и од најавата на Индија дека ќе дозволи увоз на сурова шеќерна репка без царина, потег кој дополнително ги вознемирил пазарите.
Освен шеќерот, забележан е раст кај сите главни категории храна следени од ФАО – житарки, растителни масла, месо и млечни производи. Индексот за житарки во август пораснал за 2,2 отсто во однос на јули, достигнувајќи го највисокото ниво од мај 2024 година. Растот на цените на пченицата, пченката и другите жита е поддржан од силна побарувачка, загриженост за временските услови во клучните производствени региони, а кај пченката дополнителен притисок дошол и од затворањето на Теснецот Хормуз, коешто предизвикало нервоза околу снабдувањето со производни материјали. Индексот за растителни масла пораснал за 0,6 отсто, бележејќи трет последователен месечен раст и достигнувајќи го највисокото ниво од јуни 2022 година, движен главно од стравувања поврзани со очекуваниот феномен Ел Нињо и неговото влијание врз производството на палмово масло во Азија.
Млечните производи, пак, поскапеле за 2,3 отсто во однос на јули, при што главниот двигател биле затегнатите залихи на млеко во Европската Унија, последица на топло и суво време во текот на летото. Единствена исклучок во целата слика беше говедското месо, чиишто цени на светско ниво всушност паднаа, откако кинеските квоти за увоз ја засилиле конкуренцијата меѓу извозниците од Бразил и Австралија за алтернативни пазари.
Зад целата слика стои комбинација на климатски и геополитички фактори кои веќе месеци наназад ги вознемируваат земјоделските пазари. Екстремната топлина и суша во Европа влијаеле врз изгледите за родот на пченка и шеќерна репка, како и врз добитокот, додека засилените напади во регионот на Црното Море дополнително го попречиле извозот на жито од Русија и Украина, земји чиј конфликт веќе трае четири и пол години. Паралелно, конфликтот меѓу САД и Иран продолжува да го оптоварува снабдувањето со ѓубрива неопходни за земјоделско производство.
Во посебен извештај, ФАО ја намали и својата проекција за светското производство на жита во 2026 година за 3,4 милиони тони во однос на претходната проценка од јули, на вкупно 2,98 милијарди тони. Тоа е за 2 отсто пониско производство во однос на 2025 година, најголем годишен пад од 2018 година наваму, иако проектираниот принос сепак би бил вториот најголем во историјата. Очекуваните светски залихи на жита на крајот на сезоната 2026/2027 се ревидирани надолу за 1,1 отсто, на 947,2 милиони тони, при што односот на залихи наспроти потрошувачка се проценува на 31,6 отсто – benda пониско од 31,9 отсто во претходната сезона, но сепак сметано за релативно комфорна состојба од историска перспектива.
Ефектот од овие движења веќе се чувствува и на пооддалечени пазари. Американското министерство за земјоделство, во својата најнова проекција за цени на храна, предвидува дека цените на шеќерот и слатките производи во 2026 година ќе пораснат за 7,1 отсто, со можен опсег меѓу 6 и 8,2 отсто – повисоко од просечната стапка на раст во последните дваесет години.
Претставници на ФАО го опишаа августовскиот скок како сигнал дека ризичната премија повторно се враќа на пазарите на храна – климатски шокови, геополитички тензии и нарушени трговски текови веднаш и директно се пресликуваат врз цените што на крајот ги плаќаат потрошувачите низ целиот свет.
(Фото: Илустрација генерирана со вештачка интелигенција)
