Извозот дава надеж, но проблемите остануваат: Германскиот индустриски модел на тежок тест

На Германија ѝ недостигаат две работи што со децении беа основа на нејзината економска моќ – сигурна предност пред конкуренцијата и доволно квалификувани луѓе за фабриките, инженерските компании и услужниот сектор. На тоа се надоврзуваат скапото производство, слабите инвестиции, геополитичката неизвесност и сè поострата конкуренција од светските пазари. Резултатот е сè погласно предупредување дека проблемите на најголемата европска економија не се само минлива слабост, туку имаат подлабоки, структурни корени.

Најновото истражување на минхенскиот институт Ifo покажува дека 25,4 проценти од германските компании сметаат дека нивната конкурентска позиција на пазарите надвор од Европската Унија се влошува. Притисокот не завршува на границите на Унијата – уште 17 проценти оценуваат дека германските индустриски производи губат позиции и на единствениот европски пазар. Само 5,2 проценти гледаат подобрување надвор од Европа, а 6,3 проценти во рамките на ЕУ.

Тоа е особено непријатна порака за економија чиј индустриски модел со децении се темелеше токму врз способноста германските автомобили, машини, хемиски производи и индустриска опрема да се продаваат поскапо благодарение на технологијата, квалитетот и репутацијата.

Најсилен е алармот во автомобилската индустрија. Дури 43 проценти од компаниите во секторот велат дека нивната конкурентска позиција надвор од ЕУ е ослабена. Следуваат производството и преработката на метали со 29,1 проценти, хемиската индустрија со 26 проценти и машинството со 25,5 проценти. Проблемот се чувствува и кај производителите на метални производи и електрична опрема. Автомобилската и хемиската индустрија истовремено се меѓу најпогодените и во рамките на ЕУ.

Од Ifo предупредуваат дека ваквата состојба не може да се поправи само со еден или два подобри квартали. Според Клаус Волрабе, германската индустрија сè уште не успева да го врати изгубениот простор на меѓународните пазари, а причините за слабата конкурентност се од структурна природа. Со други зборови, посилен економски циклус може привремено да ги подобри бројките, но нема автоматски да ги реши проблемите со трошоците, продуктивноста, инвестициите и глобалната конкуренција.

Единствената позначајна светла точка во истражувањето е индустријата за пијалаци, која е единствениот сектор што пријавува подобрување на конкурентската позиција и во Европа и надвор од неа.

Но, фабриките не се соочуваат само со прашањето кому и по која цена ќе ги продадат производите. Сè поголем проблем е и кој ќе ги произведува.

Во јули, 23,2 проценти од компаниите во Германија пријавиле недостиг на квалификувани работници, наспроти 21,1 процент во април. Бројката сè уште е под долгорочниот просек од 31,7 проценти, но повторното зголемување е сигнал дека проблемот воопшто не е исчезнат – само бил прикриен од слабата економска активност и пониската побарувачка за нови вработувања.

Во производството недостиг од квалификуван кадар пријавуваат 18,7 проценти од компаниите, а во градежништвото речиси секоја трета, односно 32,6 проценти. Во услужниот сектор проблемот го чувствуваат 25,7 проценти од фирмите. Во одделни дејности состојбата е уште поизразена – кај правните и даночните советници и ревизорите уделот достигнува 64,7 проценти, а во телекомуникациите 31,1 процент.

Тука се гледа една од најголемите противречности на германската економија. Послабата економска активност моментално ја намалува потребата од работници, но доколку дојде посилно закрепнување, недостигот од квалификуван кадар може повторно нагло да се зголеми. Поголемата невработеност сама по себе не го решава проблемот ако знаењата и квалификациите на расположливите работници не се совпаѓаат со потребите на компаниите.

Во позадината стои демографијата. Германското население старее, голем број искусни работници се приближуваат кон пензионирање, а помладите генерации не се доволни целосно да ги заменат. Затоа имиграцијата на квалификувана работна сила станува сè поважна за германската економија, но и таа не е едноставно решение. Јазикот, бирократијата, признавањето на странските дипломи и квалификации, како и достапноста на домување го отежнуваат привлекувањето луѓе од странство.

Истовремено, автоматизацијата, роботиката и вештачката интелигенција можат да ја намалат зависноста од дел од работната сила, но создаваат нов проблем – за нивна примена повторно се потребни инженери, програмери, техничари и други висококвалификувани кадри. Тоа значи дека технологијата може да биде дел од решението, но не може целосно да го замени човечкиот капитал.

Сликата не е целосно црна. Германското машинство, еден од симболите на извозната моќ на земјата, во јуни доби важна поддршка од странската побарувачка. Според VDMA, силниот јуни помогнал да се ограничи падот на извозот на машини во првата половина од 2026 година. Сепак, самото здружение предупредува дека геополитичките кризи, царините и слабата побарувачка на одделни пазари продолжуваат да го притискаат секторот.

Тоа е повеќе знак дека германската индустрија сè уште има силни адути отколку доказ дека кризата е завршена. Германските компании и понатаму располагаат со високо технолошко знаење, прецизно инженерство и силни позиции во специјализираната индустриска опрема. Но конкурентите напредуваат, особено на пазари каде што цената станува подеднакво важна како квалитетот.

Дополнителна слика за економскиот притисок дадоа и германските пристаништа. На 17 и 18 август околу 11.000 пристанишни работници беа опфатени со 24-часовен предупредувачки штрајк во Хамбург, Бремерхафен, Бремен, Вилхелмсхафен, Емден и Браке. Синдикатот Ver.di бара зголемување на часовниците за 8,2 проценти, односно најмалку 2,50 евра на час, со договор на 12 месеци. Работодавачите понудиле раст од 5,1 процент во рамки на договор со траење од 19 месеци, понуда што работниците ја одбиле.

Штрајкот сам по себе не е причината за слабеењето на германската индустриска конкурентност, но добро ја илустрира тензијата во која функционира економијата. Работниците бараат повисоки плати и заштита на куповната моќ, додека компаниите истовремено се обидуваат да ги ограничат трошоците и да останат конкурентни на светскиот пазар.

Токму тука се наоѓа германската економска равенка што станува сè потешка за решавање: како да се зголемат платите, да се привлечат нови работници, да се инвестира во технологија и енергетска ефикасност, а во исто време германскиот производ да не стане прескап за светскиот купувач.

Затоа најновите бројки не зборуваат само за една лоша година или за слаб деловен циклус. Тие отвораат многу поголемо прашање – дали моделот што ја направи Германија индустриски мотор на Европа може доволно брзо да се приспособи на свет во кој има помалку работници, поскапо производство и многу повеќе конкуренти.