Аналитика
Македонската економија во следниот период ќе мора да се движи по тенка линија: да ги заштити граѓаните од ценовни шокови, а истовремено да не го задуши бизнисот со прекумерни интервенции и административни оптоварувања. Тоа значи дека фокусот повеќе не може да биде само на краткорочни мерки, туку на систем што навреме ќе ги препознава ризиците, ќе спречува нарушувања на пазарот и ќе создава предвидлива средина за компаниите.
Клучните прашања остануваат исти: како да се задржи стабилен пазар, како да се спречи неоправдан раст на цените, како да се поттикнат нови инвестиции, како да се отворат повеќе работни места и како да се намали бирократскиот товар за фирмите.
Министерот за економија и труд, Бесар Дурмиши, на прес-конференција за отчет на сработеното посочи дека во наредниот период фокусот ќе биде на стратешка стабилизација на пазарот, преку постојана координација со институциите, регулаторните тела, производителите, трговците и стопанските комори.
Целта, според него, е навремено да се препознаваат ризиците, да се спречуваат нарушувања на пазарот и да се создаде предвидлива економска средина во која ќе бидат заштитени и потрошувачите и условите за нормално функционирање на стопанството.
Дурмиши порача дека државата нема пасивно да ги набљудува пазарните случувања и дека, доколку повторно има потреба од интервенција за заштита на животниот стандард, ќе бидат искористени законските механизми што стојат на располагање.
Ваквиот пристап доаѓа по период во кој економијата беше под притисок на глобални кризи, нарушени синџири на снабдување, геополитички тензии и високи цени на енергенсите, храната и суровините. Во такви услови, дел од мерките беа насочени кон ублажување на ударот врз семејните буџети.
Во изминатиот период, како што посочи министерот, биле носени таргетирани мерки за стабилизација на пазарот, меѓу кои ограничување на трговските маржи и воведување потрошувачки кошнички, со цел да се намали притисокот врз граѓаните и да се спречат неоправдани ценовни шокови.
Покрај цените, значаен дел од отчетот се однесуваше и на пазарот на труд. Министерството ги издвојува оперативните планови за вработување за 2024, 2025 и 2026 година. Само за 2025 година за активни мерки за вработување биле обезбедени повеќе од 2,5 милијарди денари, од кои биле реализирани над 2 милијарди денари.
Со новиот Оперативен план се обезбедени 2,41 милијарди денари, со кои треба да бидат опфатени 10.352 граѓани. Мерките опфаќаат грантови за самовработување, поддршка за нови компании, субвенционирано вработување, практикантство за 1.150 млади лица, обуки за дефицитарни занимања, поддршка за лица со попреченост и младински додаток за 3.500 млади.
Во делот на трудовото законодавство, Дурмиши наведе дека се донесени или изменети повеќе од 20 законски решенија. Реактивиран е Економско-социјалниот совет, вратена е во функција Комисијата за утврдување репрезентативност, а прагот за репрезентативност на синдикатите е намален од 10 на 5 проценти.
Овие чекори, според Министерството, треба да го зајакнат институционалниот социјален дијалог меѓу државата, работодавачите и синдикатите.
За компаниите, еден од поважните делови е деловната клима. Во рамки на Реформската агенда, оптимизирани се 28 парафискални давачки, а мапирани се 100 административни постапки што постепено треба да бидат поедноставени и скратени. Ова е важно затоа што парафискалните давачки и долгите процедури со години се посочуваат како дополнителен трошок и пречка за бизнисот.
Во делот на инвестициите, во Буџетот за 2026 година се обезбедени 1,23 милијарди денари за финансиска поддршка на компании што инвестираат, отвораат нови работни места и создаваат додадена вредност.
Како пример беше наведена Технолошко-индустриската развојна зона Тетово, каде што во 2025 година компаниите реализирале производство од над 6,4 милијарди денари и извоз од речиси 8,9 милијарди денари. Во зоната работат 1.845 лица.
Дополнително, беше посочена и инвестицијата на CAVO Otomotiv, вредна 21 милион евра, која според најавите треба да отвори околу 550 нови работни места и дополнително да ја зајакне автомобилската индустрија во земјава.
Во рамки на реформите поврзани со европската интеграција, Министерството наведува реализација на повеќе ИПА-проекти, усогласување со европското законодавство, поддршка за малите и средните претпријатија, развој на човечкиот капитал и подобрување на конкурентноста на економијата.
Главниот предизвик останува како мерките за стабилен пазар и заштита на животниот стандард да се поврзат со подолгорочни политики што ќе донесат поголема продуктивност, повисоки плати, повеќе инвестиции и посилен приватен сектор.
Во услови кога глобалните ризици и натаму влијаат врз цените на енергенсите, храната и суровините, економската политика ќе мора да остане внимателна: доволно активна за да спречи ценовни шокови, но и доволно предвидлива за да им овозможи на компаниите да инвестираат, да вработуваат и да растат.
