Аналитика
Европа полека влегува во нова фаза на енергетска претпазливост. Пораката од Брисел веќе не е само дека цените на нафтата и гасот растат, туку дека граѓаните и владите ќе мора да го менуваат секојдневното однесување ако сакаат да го ублажат ударот. Во услови кога војната со Иран продолжува да го притиска глобалното снабдување, Европската Унија отворено ги повикува земјите членки да штедат гориво, да ја намалат потрошувачката и да избегнат хаотични национални реакции.
Еврокомесарот за енергија Дан Јоргенсен предупреди дека блокот се соочува со „многу сериозна ситуација“ и дека последиците од кризата нема да бидат краткотрајни. Според него, од почетокот на конфликтот цените на гасот во ЕУ се зголемиле за околу 70 проценти, а цените на нафтата за околу 60 проценти, што веќе ја зголемило европската сметка за увоз на фосилни горива за околу 14 милијарди евра.
Во таа насока, Европската комисија ги охрабрува членките да се водат според планот од 10 точки на Меѓународната агенција за енергија, кој предвидува конкретни мерки за намалување на побарувачката за нафта. Меѓу нив се работа од дома каде што е можно, намалување на ограничувањата на брзината на автопатите за најмалку 10 километри на час, поголема употреба на јавен превоз, споделување автомобили и поефикасни навики при возење. IEA во својот извештај нагласува дека ваквите чекори можат брзо да ја намалат потрошувачката и да им олеснат на потрошувачите во време на ценовен шок.
Јоргенсен, сепак, признава дека не постои универзален рецепт и дека не се очекува секоја земја да ги примени сите мерки. Но, пораката од Брисел е јасна: секоја влада треба внимателно да процени што може да направи, а ЕУ како целина мора да избегне фрагментирани, несинхронизирани одговори. Зад ова стои стравот дека различни национални мерки би можеле дополнително да ги дестабилизираат веќе напнатите енергетски пазари.
Причината за оваа нервоза не е само во цените, туку и во проценката дека кризата ќе трае. Јоргенсен предупреди дека дури и ако мирот дојде веднаш, Европа нема брзо да се врати во нормала, бидејќи дел од енергетската инфраструктура во и околу Персискиот Залив е оштетена, а глобалните синџири на снабдување веќе се нарушени. Reuters денеска објави и дека ЕУ разгледува „сите можни мерки“, вклучително и рационализација на горивото и дополнително ослободување на нафта од стратешките резерви, ако состојбата продолжи да се влошува.
Во позадина на европскиот аларм стојат сè понеповолните сигнали од поширокиот енергетски пазар. Шефот на IEA, Фатих Бирол, предупреди дека нарушувањата во снабдувањето од Блискиот Исток ќе бидат уште поизразени во април и дека Европа ќе почне посилно да го чувствува недостатокот на дизел и авионско гориво. Според него, веќе се изгубени повеќе од 12 милиони барели нафта, а ударот врз европската економија би можел да се засили во текот на април и мај.
Покрај краткорочните мерки, Брисел гледа и подалеку. Јоргенсен ги повика државите да го удвојат темпото на инвестиции во обновливи извори, со аргумент дека сегашната криза уште еднаш покажува колку е ранлива Европа кога зависи од увоз на фосилни горива. Во суштина, Унијата се обидува да ја претвори кризата во аргумент за побрза енергетска трансформација и поголема независност.
На терен, меѓутоа, ефектите веќе се чувствуваат. Цените на бензинот во Европа растат, авиоиндустријата предупредува на ризици за снабдување со гориво, а владите повторно го отвораат прашањето за помош на домаќинствата и компаниите. Сето тоа ја враќа непријатната асоцијација на кризата од 2022 година, кога високите сметки за струја и гас станаа централно политичко и социјално прашање низ континентот.
Пораката од Брисел, на крајот, е едноставна, но непријатна: Европа повторно влегува во период во кој штедењето енергија не е прашање на еколошка свест, туку на економска неопходност. Колку подолго трае кризата на Блискиот Исток, толку поголема е веројатноста дека препораките за помалку возење, повеќе работа од дома и поштедлива потрошувачка ќе престанат да бидат само совети и ќе станат ново секојдневие.
