Аналитика
Додека конфликтот на Блискиот Исток се продлабочува, глобалната економија се соочува со стар, но добро познат непријател – неизвесноста околу цените на нафтата. Овој пат, таа достигнува нивоа какви што светот не видел уште од 1970-тите, сигнализирајќи потенцијално сериозни последици за економската стабилност.
Кога снабдувањето со енергија е нарушено, како во случајот со тензиите околу Ормутскиот теснец, првата грижа обично се високите цени на нафтата. Но проблемот не е само во тоа колку чини нафтата, туку и во тоа што никој не знае каде ќе се движат цените понатаму. Токму таа неизвесност создава дополнителен притисок врз економијата, бидејќи ги тера и компаниите и домаќинствата да бидат повнимателни и порезервирани.
Индексот на неизвесност на цената на нафтата (OPU), кој ја мери зачестеноста на ваквите стравови во медиумите, нагло скокна во февруари 2026 година. Неговото ниво сега е највисоко во последните пет децении, споредливо само со периодот на Иранската револуција. Овој скок ја одразува загриженоста на пазарите дека можни се подолготрајни прекини во снабдувањето, особено ако дојде до блокада на Ормутскиот теснец, клучна артерија низ која поминува околу една четвртина од глобалната трговија со нафта по море.
Истражувањата покажуваат дека ваквата неизвесност има директно влијание врз економската активност. Не станува збор само за поскапа енергија, туку и за одложени одлуки. Кога иднината е нејасна, домаќинствата ги одложуваат големите трошоци, а компаниите ги ставаат инвестициите на пауза. Овој „ефект на чекање“ го забавува економскиот раст, ја намалува продуктивноста и го нарушува индустриското производство.
Дополнително, растечката неизвесност ја зголемува и аверзијата кон ризик на глобалните пазари. Тоа значи поскапо финансирање, повисоки каматни стапки и поголема претпазливост кај банките. Во послабите економии, ваквите услови можат да предизвикаат одлив на капитал и дополнително да ги влошат веќе постојните финансиски притисоци.
Во ваков контекст, централните банки и владите се соочуваат со сложен предизвик. Според истражувањата, не е доволно само да се реагира на растот на цените, потребно е да се адресира и неизвесноста како посебен ризик. Тоа може да значи внимателно прилагодување на каматните стапки, но и фискални мерки што ќе помогнат да се ублажи ударот врз економијата.
Особено е важно да се заштитат најранливите категории на население. Насочените парични трансфери можат да спречат многу семејства да западнат во долгорочни финансиски тешкотии во периоди на економски турбуленции.
На подолг рок, решението лежи во намалување на зависноста од нафта, велат аналитичари. Инвестициите во обновливи извори на енергија, складирање и алтернативни горива не се само прашање на енергетска транзиција, туку и на економска стабилност. Колку помалку економиите зависат од нафтата, толку се поотпорни на вакви шокови.
(Фото: Unsplash)
