Аналитика
Данска се соочува со „пресуден момент“ за иднината на Гренланд, предупреди премиерката Мете Фредериксен, откако американскиот претседател Доналд Трамп повторно ги заостри изјавите дека САД би можеле да ја преземат арктичката територија – дури и со сила. Според Копенхаген, станува збор за многу повеќе од дипломатска расправија: во прашање се меѓународното право, безбедноста на Арктикот и принципот на самоопределување.
Говорејќи пред серијата состаноци во Вашингтон посветени на глобалната конкуренција за клучни суровини, Фредериксен изјави дека „постои конфликт околу Гренланд“ и дека моментот е одлучувачки не само за островот, туку и за поширокиот меѓународен поредок. Во објава на Фејсбук, таа порача дека Данска е подготвена да ги брани своите вредности „каде и да е потребно – дури и на Арктикот“, нагласувајќи ја посветеноста на меѓународното право и правото на народите на самоопределување.
Изјавите на Трамп, во кои тој повторно тврди дека САД „ќе преземат нешто во врска со Гренланд, без разлика дали им се допаѓа или не“, предизвикаа бран реакции низ Европа. Германија и Шведска отворено застанаа зад Данска. Шведскиот премиер Улф Кристерсон ја осуди „заканувачката реторика“ на Вашингтон и порача дека нордиските земји, балтичките држави и неколку големи европски сили стојат заедно со Данска. Тој предупреди дека евентуално американско преземање на Гренланд, богат со минерални ресурси, би било кршење на меѓународното право и опасен преседан што би можел да ги охрабри и други држави да дејствуваат на ист начин.
Германија исто така ја повтори својата поддршка. Во пресрет на средбата со американскиот државен секретар Марко Рубио, германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадепул разговараше во Исланд за „стратешките предизвици на Далечниот Север“. Тој изјави дека безбедноста на Арктикот станува сè поважна и дека е дел од заедничкиот интерес на НАТО.
Во меѓувреме, британскиот весник „Телеграф“ објави дека воени началници од Велика Британија и други европски земји веќе работат на можни планови за мисија на НАТО во Гренланд. Според информациите, се водат рани разговори за сценарија што би можеле да вклучуваат распоредување трупи, воени бродови и авиони, со цел заштита на островот од зголеменото руско и кинеско влијание во Арктикот.
Британската министерка за транспорт Хајди Александар изјави дека разговорите за одвраќање на рускиот претседател Владимир Путин во Арктикот се „вообичаени“, со оглед на тоа што регионот станува сè поконтроверзен геополитички простор. Сличен став изнесе и белгискиот министер за одбрана Тео Франкен, кој оцени дека НАТО треба да започне операција на Арктикот за да ги адресира безбедносните грижи на САД и сојузниците, предлагајќи модел на „Арктичка стража“ по примерот на постојните операции во Балтикот и Источна Европа.
Трамп, од своја страна, инсистира дека контролата врз Гренланд е клучна за националната безбедност на САД, поради зголемената воена активност на Русија и Кина во регионот. Гренланд, кој бил данска колонија до 1953 година, доби автономна власт во 1979 година и со години размислува за постепено олабавување на врските со Данска. Сепак, анкетите покажуваат дека мнозинството од населението остро се спротивставува на идејата за американско преземање.
Додека тензиите растат, Гренланд се најде во центарот на новата геополитичка борба за Арктикот – регион кој, поради ресурсите и стратешката позиција, сè повеќе ја обликува идната рамнотежа на моќта меѓу големите сили.
(Фото: Unsplash)
