Аналитика
Цената на дизелот во моментов е еден од најдобрите показатели дали инфлациските притисоци навистина попуштаат. Државата ја намали акцизата и ДДВ-то за да го ублажи ударот, но светските берзи повторно ја туркаат сметката нагоре. Во тој тесен простор меѓу даночните олеснувања и надворешните ценовни шокови, Владата засега оценува дека нема потреба од ново замрзнување на цените или ограничување на маржите.
Заменик-министерот за економија и труд Марјан Ристески вели дека инфлацијата и цените на производите се под контрола, а евентуалните нови мерки мора внимателно да се анализираат. Според него, непромислена интервенција може подоцна да создаде дополнителен притисок врз цените или да предизвика негативни последици за кревката македонска економија.
Најновите официјални податоци даваат основа за умерен оптимизам, но не и за прогласување крај на скапотијата. Во јуни трошоците на животот се намалиле за 0,5 отсто во споредба со мај. Храната и безалкохолните пијалаци поевтиниле за 1,1 отсто, а транспортот за 1,6 отсто. Сепак, во однос на јуни минатата година, трошоците за живот биле повисоки за 3,4 отсто, а цените на мало за 3,6 отсто.
Тоа значи дека инфлацијата забавува, но цените во целина не се вратени на старите нивоа. За граѓаните разликата е важна: забавувањето на инфлацијата не значи општо поевтинување, туку дека цените во просек растат побавно отколку претходно.
Подобрувањето е видливо во споредба со мај, кога годишната инфлација изнесуваше 4,8 отсто, а храната и транспортот на месечно ниво поскапеа за еден, односно за 1,6 отсто. Најновите податоци за јули ќе бидат објавени на 7 август, па тие ќе покажат дали јунското смирување било почеток на подолг тренд или само привремено олеснување.
Според Ристески, анализата на Државниот пазарен инспекторат, која опфатила околу 700 производи, не покажала значително зголемување на цените. Минималните корекции, како што објаснува, најчесто произлегуваат од поскапувањето на транспортот, суровините и репроматеријалите што во голем дел се набавуваат од странство.
Токму горивата остануваат најнепредвидливиот дел од сметката. По последната одлука на Регулаторната комисија за енергетика од 4 август, максималната малопродажна цена на дизелот изнесува 99,5 денари за литар, бензинот од 95 октани чини 91 денар, а бензинот од 98 октани 93 денари.
Ристески тврди дека последното поскапување на дизелот е резултат на движењата на светските берзи, а не на домашните трговски одлуки. Целта на Владата, според него, е горивата во Македонија да останат поевтини отколку во соседните држави и на тој начин да се спречи нивното поскапување да се пренесе врз транспортот, храната и другите производи.
Сепак, оценката дека цените се под контрола не значи дека инфлацискиот ризик исчезнал. Со ребалансот на Буџетот, Владата ја проектира просечната инфлација за цела 2026 година на 4,5 отсто, главно поради надворешните ценовни притисоци и геополитичките случувања.
Оттука, Владата засега се откажува од широка интервенција, но не и од можноста повторно да реагира. Пораката е дека ограничувањето на цените и маржите ќе се користи само доколку анализите покажат поголеми нарушувања на пазарот или сериозно загрозување на куповната моќ.
Наместо ново замрзнување, следниот чекор треба да биде заострување на Законот за забрана на нефер трговски практики. Ристески најави дека по летниот одмор до пратениците ќе бидат доставени измени подготвени во соработка со Комисијата за заштита на конкуренцијата, а мислење ќе се бара и од стопанските комори и другите засегнати институции.
Една од главните промени треба да биде десеткратно зголемување на највисоката глоба, која сега изнесува 20.000 евра. Тоа би значело дека максималната казна може да достигне 200.000 евра. Се планира и попрецизно уредување на договорите меѓу трговците и добавувачите, како и казнување на добавувачите што свесно прифаќаат нефер услови.
Целта е измените да бидат донесени пред Нова година. Наместо државата постојано административно да ги одредува цените, идејата е да воспостави поскап ризик за компаниите што ја злоупотребуваат својата пазарна моќ.
Во моментов статистиката покажува смирување, инспекциските анализи не откриваат големо ценовно поместување, а Владата не гледа причина за нови мерки. Но, дизелот повторно се приближува до границата од 100 денари, а официјалната годишна прогноза за инфлацијата е зголемена на 4,5 отсто.
Затоа вистинскиот заклучок не е дека битката со скапотијата е завршена. Само што, барем засега, Владата го тргна прстот од копчето за замрзнување на цените, но го задржа во близина.
