Аналитика
САД и Иран се подготвуваат официјално да го потпишат својот привремен мировен договор во Швајцарија во петок, при што двете страни прогласуваат победа, а трговците и превозниците на нафта не се сигурни колку брзо ќе се отвори Ормускиот теснец, според Блумберг Њуз.
Текстот на таканаречениот меморандум за разбирање – документ од 14 точки што треба да доведе до двомесечно продолжување на прекинот на огнот и почеток на комплицирани преговори за нуклеарната програма на Иран – сè уште не е објавен.
Висок американски функционер изјавил дека е можно тоа да се случи во следните два дена, пред церемонијата на потпишување во Женева.
Се очекува потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс да ја предводи американската делегација, додека Иран веројатно ќе биде претставен од претседателот на парламентот Мохамед Багер Галибаф.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, е во Франција за самит на Групата седум, каде што војната во Иран – која предизвика зголемување на цените на енергијата – е во центарот на вниманието. Земјите од Г7 како што се Франција, Велика Британија и Италија веројатно ќе играат клучна улога во какво било деминирање на теснецот што е потребно за да се олесни неговото повторно отворање.
Зборувајќи на самитот во вторник, Трамп рече дека договорот е „завршена работа“, додавајќи дека САД нема да инвестираат пари во Иран ниту да плаќаат воени репарации. Вашингтон сега има работа со „рационални“ луѓе во Исламската Република, рече тој, повторувајќи дека земјата нема да може да развие нуклеарно оружје. „Мислам дека ќе мора да се докажат пред некој од нас да влезе таму“, рече Трамп кога беше прашан за економските можности за Иран.
Во понеделник, италијанскиот министер за одбрана Гвидо Кросето и неговиот американски колега Пит Хегсет се состанаа во Вашингтон, каде што разговараа за флотила од четири брода што Рим се подготвува да ја испрати во Ормускиот теснец, според еден функционер на Г7 запознаен со ова прашање. Ова вклучува два миничистачи кои сега се во Џибути, каде што беа испратени да се подготват за мисијата, рече функционерот.
Трамп требаше да одржи билатерални средби со претседателот на Обединетите Арапски Емирати, шеикот Мохамед бин Зајед, и емирот на Катар, шеикот Тамим бин Хамад, во вторник, како дел од самитот на Г7. Овие земји може да играат улога во помагањето во создавањето, заедно со САД, на фонд за развој од 300 милијарди долари за Иран по конфликтот.
САД ќе се обратат на други земји и на приватниот сектор за да ветат инвестиции во Иран, рече американскиот функционер. Исламската Република, која има население од 90 милиони луѓе и некои од најголемите резерви на нафта и природен гас во светот, сакаше фондот да биде вклучен во Меморандумот за разбирање за да помогне во реконструкцијата. Иран рече дека војната, која започна на 28 февруари со американско-израелско бомбардирање, ја чинеше повеќе од 250 милијарди долари економска штета.
Иранските функционери тврдат дека Меморандумот за разбирање ќе им овозможи пристап до десетици милијарди долари замрзнати средства што се чуваат на места како Катар. Трамп и неговата администрација постојано велат дека Исламската Република нема да добие одмрзнати средства или укинување на санкциите по потпишувањето на договорот. Тоа, велат тие, ќе се случи постепено, во зависност од тоа дали Техеран ќе ги исполни условите од договорот.
Цените на нафтата нагло паднаа откако Трамп кон крајот на минатата недела изјави дека договорот е неизбежен. Брентовата нафта падна за 3,6% на нешто над 80 долари во вторникот, паѓајќи четврти ден по ред. Таа е намалена од максимумот од 125 долари кон крајот на април, при што трговците очекуваа дека САД и Иран ќе постигнат договор наместо да се вратат на тотална војна.
Пониската побарувачка во Кина, како и САД и другите земји кои ги трошат своите резерви на нафта за итни случаи, исто така помогнаа да се намалат цените. Овие резерви веројатно ќе треба да се обноват откако теснецот повторно ќе се отвори.
Многу европски влади, инвеститори во енергија и бродски компании се сомневаат во тврдењето на Трамп дека Ормускиот теснец ќе биде целосно отворен во петок. Освен веројатната потреба да се расчисти водниот пат – низ кој нормално тече значителен дел од светските залихи на нафта, течен природен гас и алуминиум – се поставува и прашањето дали Иран ќе дозволи слободен премин на бродовите.
Техеран сигнализираше дека ќе наплаќа такси за навигација на бродовите по 60-дневниот период од новите преговори меѓу САД и Иран.
Венс го бранеше договорот во понеделник, тврдејќи дека ќе биде изграден околу систем за верификација за да се осигури дека Иран ги исполнува своите ветувања.
Сепак, ниту САД ниту Иран не ја кријат својата недоверба кон другиот, а Белата куќа вели дека Трамп нема да се двоуми да се врати на напади ако смета дека лидерите на Техеран не се придржуваат до условите.
„Претседателот Трамп знае дека овој режим застојува и користи разговори за да купи време. Тој нема да го дозволи тоа“, според документ што го виде Блумберг. „Притисокот што го донесе Иран на маса останува целосно исполнет и секоја опција е сè уште на маса.“
Фрустрацијата на Трамп од војната што ја започна пред речиси четири месеци е сè повидлива и неговиот фокус честопати се префрла на друго место, вклучително и на неговите проекти за реновирање во Вашингтон и свеченостите околу 250-годишнината од независноста на САД. Претседателот, кој наполни 80 години во недела, изгледаше уморен кога пристигна на Г7 во понеделник. Тој патуваше само откако присуствуваше на борба за мешани боречки вештини во Белата куќа што заврши добро по полноќ во САД.
Војната на Израел против милитантите на Хезболах поддржани од Иран во Либан е уште еден потенцијален расипувач на успешен договор. Меморандумот за разбирање веројатно ќе наведе дека мора да има прекин на огнот на „сите фронтови“, вклучително и Либан. Израелските политичари се спротивставија на тоа, верувајќи во потребата да продолжат да се борат против групата што испука ракети и беспилотни летала на нивна територија во поддршка на Иран.
Премиерот Бенјамин Нетанјаху беше критикуван од Израелците за договорот, кој тие го сметаат и за премногу отстапки кон Иран, архинепријател на еврејската држава, и како неограничување на нејзината програма за балистички ракети. Нетанјаху немаше директен глас во разговорите меѓу САД и Иран, со посредство на Катар и Пакистан, а неговиот однос со Трамп беше многу затегнат како што тие напредуваа.
Во вторник на Г7, Трамп го критикуваше начинот на кој Израел се справува со Хезболах и повторно рече дека конфликтот во Либан ги попречил разговорите со Иран. „Му предложив на Израел да ја остави Сирија да се грижи за Хезболах“, рече Трамп. „Не сум задоволен од начинот на кој Израел се справи со Либан и со Хезболах. Тие требаше да можат да ја завршат работата побрзо. Тоа едноставно трае засекогаш, и кога тоа ќе се случи, фрла негативно светло врз големата работа, а тоа е договорот со Иран.“
„Сè уште има многу работа што треба да се направи“ за целосно да се стави крај на конфликтот на Блискиот Исток, изјави емирот на Катар во вторник во Франција, зборувајќи заедно со Трамп. Ќе има „огромни можности“ за инвестиции во Иран, но неодамнешната цел за сите страни е да се постигне договор, рече тој.
(Фото: Vifindia)
