Аналитика
Кога се зборува за македонскиот пазар на труд, вообичаено вниманието оди кон две бројки, колку луѓе имаат работа и колку се невработени. Но, меѓу нив постои уште една голема група која многу поретко влегува во фокусот. Тоа се луѓето кои работат, создаваат доход, одат на нива, градилиште или на друго работно место, но нивната работа не е дел од формалната вработеност. Такви во Македонија веќе има 101.022.
Тоа е најновата бројка на Државниот завод за статистика за второто тримесечје од 2026 година и можеби најдобро ја покажува големината на оној дел од пазарот на труд кој тешко може да се види само преку податоците за невработеноста. На вкупно 708.698 вработени лица, повеќе од 101 илјада се неформално вработени. Тоа е околу 14 проценти од целата вработеност, или, поедноставно кажано, приближно секој седми човек што работи во земјава.
Уште поинтересна е споредбата со официјално невработените. Во истиот период ДЗС евидентира 90.020 невработени лица. Значи, Македонија денес има околу 11 илјади повеќе неформално вработени отколку невработени.
Токму тука статистиката добива поинаква димензија. Стапката на невработеност од 11,3 проценти кажува еден дел од приказната за пазарот на труд, но не кажува сè. Покрај луѓето со формално вработување и оние што бараат работа, постои значителна армија луѓе кои реално работат, но нивниот работен ангажман не влегува во категоријата формална вработеност.
Во првите три месеци од годинава во Македонија имало 94.197 неформално вработени лица. Само три месеци подоцна бројот се зголемил на 101.022. Тоа се 6.825 лица повеќе за едно тримесечје, односно раст од 7,2 проценти.
Сепак, овие бројки мора внимателно да се читаат. Растот не значи автоматски дека за само три месеци илјадници луѓе преминале од формална во неформална работа. Голем дел од објаснувањето лежи во сезоната, а ДЗС токму на тоа укажува.
Најголемиот дел од неформално вработените се во земјоделството, шумарството и рибарството. Во вториот квартал таму се евидентирани дури 51.487 лица. Тоа е 51 процент од сите неформално вработени во земјата.
Со други зборови, секој втор неформално вработен во Македонија е поврзан со земјоделството.
Вториот голем базен е градежништвото, каде што се концентрирани уште 17,2 проценти од неформално вработените. Само овие две дејности заедно сочинуваат повеќе од две третини од целата неформална вработеност. Токму сезонското засилување на работата во земјоделството и градежништвото, според статистичарите, има значително влијание врз кварталните промени на бројката.
Но сезоната не ја поништува големината на проблемот. Напротив, таа покажува колку голем дел од македонската економска активност сè уште се потпира на форми на работа кои не се вклопуваат во класичниот модел – работник, договор, работодавач и формално работно место.
За 2025 година ДЗС регистрира 94.847 неформално вработени лица, што било дури 11,5 проценти повеќе отколку во 2024 година. И тогаш земјоделството било убедливо најголемиот извор на неформална работа, со 48,5 проценти од вкупниот број, додека градежништвото учествувало со 17,1 процент.
Сега уделот на земјоделството дополнително се искачил на 51 процент.
Податоците всушност откриваат еден парадокс на домашниот пазар на труд. Од една страна, бројот на вработени расте, а бројот на невработени се намалува. Во вториот квартал вработеноста е зголемена за еден процент во однос на истиот период лани, а невработеноста е намалена за 1,5 проценти. Од друга страна, паралелно расте и бројот на луѓе кои работат неформално.
(Фото: Илустрација генерирана со вештачка интелигенција)
