Аналитика
На една страна од пазарот на труд стојат 88.541 лице кои официјално бараат работа. На другата се фабрики, продавници, градежни компании, хотели и ресторани кои велат дека не можат да најдат доволно работници. А меѓу нив повеќе од 10.000 слободни работни места и сè поголемо отворање на домашниот пазар за работници од странство.
На прв поглед, математиката не се совпаѓа. Ако десетици илјади луѓе бараат работа, како е можно бизнисот истовремено да се жали дека нема кого да вработи?
Податоците на Агенцијата за вработување покажуваат дека токму во тоа несовпаѓање е еден од најголемите проблеми на македонскиот пазар на труд.
Во јуни во евиденцијата имало 88.541 активен барател на работа, што е за 2.425 лица повеќе отколку во мај. Дополнително, уште 41.281 лице биле заведени како други баратели на работа. Тоа значи дека бројот на луѓе што се појавуваат во евиденцијата е значително поголем од бројот на работници што компаниите во пракса успеваат да ги најдат.
Од активните баратели на работа, 51.390 лица, или 58 проценти, се без образование или имаат само основно образование. Уште 22.195 лица имаат средно образование. Заедно, тоа се околу 83 проценти од сите активни невработени.
Во исто време, фирмите не бараат само „работник“, туку човек со конкретно занимање, искуство, лиценца, техничко знаење или подготвеност да работи во смена, производство, градежништво, транспорт или угостителство.
Токму тука бројките почнуваат да се разминуваат.
Според последната анкета на Агенцијата за вработување, речиси 62 проценти од анкетираните работодавачи имаат потреба од нови работници, а нивните планови предвидуваат 14.498 нови вработувања во приватниот сектор.
Најголемиот апетит за работници го има преработувачката индустрија. Компаниите од овој сектор очекуваат 5.328 нови вработувања, односно повеќе од една третина од целата планирана побарувачка. Следува трговијата со 2.342 работници, градежништвото со 1.437, а хотелите, рестораните и другите дејности за сместување и храна со уште 958.
На веб-страницата на Агенцијата за вработување на 1 септември бројот на активни слободни работни места се движи околу 10.000 позиции. Бројката постојано се менува со отворањето и затворањето на огласите, но обемот на побарувачката останува висок.
Меѓу секторите со најголем број слободни позиции се преработувачката индустрија, угостителството и хотелиерството, трговијата, административните и помошните дејности, градежништвото и транспортот.
Во претходните истражувања на Агенцијата меѓу бараните занимања редовно се појавуваат продавачи, келнери, магационери, заварувачи, возачи, бравари, градежни работници, готвачи, електричари, пекари, месари, автомеханичари и оператори во производство, а кај високообразованиот кадар програмери, инженери, сметководители, фармацевти и ИТ-специјалисти. Агенцијата укажува и дека работодавачите, покрај формалното образование, бараат работно искуство, дигитални и јазични знаења и други конкретни вештини.
Кога домашната понуда не успева да ја пополни празнината, бизнисот сè почесто се свртува кон странство.
За 2026 година Владата официјално утврди квота од 10.000 работни ангажмани за странци. Од нив, 9.750 се наменети за редовно вработување, 200 за упатени странски работници, а 50 за сезонска работа. Во рамките на квотата за редовно вработување, 4.500 се предвидени за нови ангажмани, а 5.250 за продолжување на веќе постојни дозволи.
Земјата има повеќе од 88 илјади активни баратели на работа, а истовремено остава простор за илјадници странски работници.
Проблемот е подлабок од самата невработеност. Станува збор за структурно несовпаѓање меѓу луѓето што бараат работа, местата каде живеат, квалификациите што ги имаат, платите и условите што ги прифаќаат и кадарот што во конкретен момент му е потребен на бизнисот.
Плус, дел од луѓето остануваат на евиденцијата долго време. Колку подолго едно лице е надвор од пазарот на труд, толку потешко неговите знаења и навики се совпаѓаат со она што го бараат компаниите. Од друга страна, дел од работните места што тешко се пополнуваат се физички тешки, сменски, сезонски или со услови и плати кои не успеваат да привлечат доволно домашни кандидати.
Затоа бројката од 88.541 невработен не ја решава автоматски равенката со 10.000 слободни работни места.
Напротив, таа покажува дека проблемот на македонскиот пазар на труд сè помалку е само „колку луѓе немаат работа“, а сè повеќе „дали луѓето што бараат работа се оние што им се потребни на компаниите – и дали работните места што ги нуди бизнисот се доволно привлечни за нив“.
Тоа е јазот што статистиката не може сама да го затвори.
