Аналитика
На прв поглед, берзите во Јадранскиот Регион влегуваат во истата географска кошница со мали пазари, ограничен број ликвидни акции и инвеститорска база којашто често реагира побавно од големите европски берзи. Но, првите шест месеци од 2026 година покажаа дека зад таа сличност се кријат многу различни приказни. Дел од пазарите влегоа во фаза на засилена ликвидност, рекорден промет и двоцифрени приноси, додека други останаа заробени меѓу ниска трговска активност, ограничена понуда на квалитетни хартии и претпазливост кај инвеститорите.
Линијата на поделба се повлекува меѓу Загреб и Љубљана, од една страна, и Белград, Скопје и дел од пазарите во Босна и Херцеговина, од друга страна. Хрватската и словенечката берза во првото полугодие остварија силен раст на индексите и прометот, додека српскиот и македонскиот пазар останаа под притисок. Сараево имаше позитивен, но далеку поскромен индексен резултат, а Бања Лука остана пазар со ограничена ликвидност и силно влијание на обврзничките и јавните емисии, покажа анализата на порталот Пари.
Според перформансот на главните берзански индекси во првото полугодие од 2026 година, Јадранскиот Регион изгледа вака:
Ова рангирање открива клучна порака: во 2026 година инвеститорите го наградија пазарот таму каде што има ликвидност, корпоративна видливост, дивидендни очекувања и поширока институционална активност. Таму каде што берзите останаа тесни, со мал број активни издавачи и ограничено присуство на нов капитал, индексите или стагнираа или влегоа во корекција.
Загрепска берза – најсилна приказна за ликвидност во Регионот
Загрепската берза во првото полугодие ја имаше една од најубедливите приказни во Јадранскиот Регион. Вкупниот промет, вклучувајќи акции, ETF-и, блок-трансакции, обврзници и инструменти на пазарот на пари, достигна 511,8 милиони евра, што е раст од 31,6 насто во однос на истиот период лани. Особено впечатливо е што овој полугодишен промет веќе го надмина вкупниот промет реализиран во целата 2024 година, кој изнесувал 459,4 милиони евра.
Најважниот сигнал не е само висината на прометот, туку неговата структура. Само прометот со акции достигна 345,4 милиони евра, што е раст од 48,1 насто на годишно ниво, додека бројот на трансакции се зголеми за 42,3 насто, од 52.180 во H1 2025 на 74.259 во H1 2026. Просечната висина на трансакцијата исто така порасна, од околу 4.470 евра на 4.650 евра, што покажува дека растот не е само резултат на повеќе мали налози, туку на реално продлабочување на пазарот.
CROBEX го следеше овој тренд со силен индексен раст. На крајот од јуни индексот беше на рекордно високи нивоа, при што податоците за јуни покажуваат вредност од околу 4.473 поени и годишен раст од над 24 насто, додека перформансот YTD до крајот од јуни беше околу 15,7 насто.
Причините за овој резултат се поголема активност на институционалните инвеститори, зголемен интерес за хрватските компании поради добри корпоративни резултати, поразвиен ETF-сегмент, силна улога на блок-трансакциите и голема доверба во берзата како канал за инвестирање.
Ако до крајот на годината нема посилен надворешен шок, Загреб има најголеми шанси да остане меѓу лидерите во Јадранскиот Регион. Сепак, по толку силен прв дел од годината, можни се периоди на консолидација. Клучно ќе биде дали високата ликвидност ќе продолжи и дали корпоративните резултати за вториот квартал и првото полугодие ќе ја оправдаат сегашната вреднувачка премија.
Љубљанската берза има најголем раст на берзанскиот индекс
Љубљанската берза ја носи приказната за најдобри перформанси на главниот берзански индекс – SBITOP до крајот од јуни порасна за 19,7 насто, што ја прави словенечката берза најуспешна во Јадранскиот Регион. На 30 јуни индексот достигна 2.991,18 поени, а на почетокот од јули веќе се приближи до 3.070 поени.
Прометот исто така остана солиден. Само во јуни, вкупниот промет на Љубљанската берза изнесуваше околу 64,4 милиони евра, а прометот со акции достигна околу 62,8 милиони евра. На Prime Market, прометот во јуни беше околу 60,8 милиони евра, што покажува концентрација на активноста кај најквалитетните и најликвидни издавачи.
Главни носители на интересот остануваат компаниите како Krka, NLB, Luka Koper, Petrol, Telekom Slovenije и Zavarovalnica Triglav, кои имаат посилна регионална препознатливост, стабилни финансиски резултати и очекувања за дивиденди. Причините за добриот резултат се тоа што словенечките blue-chip компании имаат поголема видливост за регионалните и странските инвеститори, пазарот има релативно стабилна дивидендна култура, банкарскиот и фармацевтскиот сектор продолжуваат да бидат атрактивни и индексот има помал број, но поквалитетни и поликвидни компоненти.
Словенечката берза има потенцијал да го задржи лидерското место според индексен принос, но ризикот од „умор“ по силниот раст е реален. Ако добивките на компаниите останат стабилни, а дивидендните очекувања не се разочарувачки, SBITOP може да остане најатрактивниот индекс во Јадранскиот Регион.
Но, токму затоа што растот е веќе висок, секоја негативна корпоративна вест може да предизвика кратка корекција.
На македонската берза прометот порасна, но индексот ослабе
Македонската берза во јуни испрати двојна порака: тргувањето беше поактивно, но индексот продолжи да се движи надолу. Според месечниот статистички билтен, вкупниот промет во јуни достигна 1,525 милијарди денари, односно околу 24,7 милиони евра, што е зголемување од 395 насто во споредба со мај. Но, најголем дел од тој промет се должи на блок-трансакции, кои изнесуваа околу 1,146 милијарди денари, односно приближно 18,6 милиони евра.
МБИ10 падна на 9.521,52 поени на крајот од јуни, што е месечен пад од 2,5 насто, а полугодишен од 5,3 насто. Кај Македонската берза клучниот проблем не е само падот на индексот, туку и структурата на ликвидноста. Кога голем дел од месечниот промет доаѓа од блок-трансакции, тоа ја подобрува статистиката, но не значи секогаш дека секојдневниот пазар станал подлабок и поликвиден. Истовремено, MBI10 останува силно зависен од неколку банки, фармацевтски и телекомуникациски компании, па секое поместување кај овие акции има голем ефект врз индексот.
Ако нема нов позитивен катализатор, како на пример подобри полугодишни резултати, повисоки дивиденди, нови корпоративни активности или поголем интерес од институционални инвеститори, македонскиот пазар веројатно ќе остане во фаза на внимателна консолидација. Позитивен сигнал е тоа што Македонската берза и ЕБОР започнаа проект за подготовка на домашните компании за пазарно финансирање, што може да биде важен долгорочен чекор, но ефектите од таков проект нема да бидат веднаш видливи во индексот.
Белградската берза нема доволно ликвидност
Белградската берза е спротивен пример од Загреб и Љубљана. BELEX15 на крајот од јуни имаше околу 1.211 поени, со пад од 5 насто од почетокот на годината. Индексот во јануари достигна 1.278,45 поени, а на 30 јуни падна на 1.211,50 поени.
Главниот проблем останува ниската ликвидност и ограничениот број навистина активни берзански приказни. Во април, на пример, прометот поврзан со BELEX15 бил околу 693.000 евра, што е многу под нивото на хрватскиот и на словенечкиот пазар. Причините за послабиот резултат се структурни: мал број високоликвидни акции, слаба понуда на нови издавачи, ограничено учество на странски инвеститори, недоволна длабочина на пазарот и поголема зависност од поединечни акции.
Белград може да забележи стабилизација ако дел од поголемите компании покажат подобри резултати или ако се појават корпоративни настани што ќе ја зголемат активноста. Но, без нови листирања и без посилен институционален интерес, тешко е да се очекува драматичен пресврт во ликвидноста.
На сараевската берза сè зависи од поединечни трансакции
Сараевската берза во првото полугодие имаше умерено позитивен резултат. SASX-10 на 30 јуни изнесуваше 1.547,39 поени, со YTD-раст од 1,95 насто. Тоа е далеку поскромно од Љубљана и Загреб, но сепак подобро од Белград и Скопје. Прометот, пак, беше силно зависен од поединечни поголеми настани. Во јуни на сараевската берза бил реализиран вкупен промет од 43,8 милиони КМ, но од тоа 40 милиони КМ се однесувале на јавна понуда на обврзници на Raiffeisen Bank d.d. БиХ. Тоа значи дека редовното тргување со акции останало значително поскромно.
Најголем дел од редовниот пазарен интерес во јуни беше концентриран кај неколку издавачи, меѓу кои HM Cement BiH, BH Telecom, ASA Banka и Bosnalijek.
Сараево може да го задржи умерено позитивниот индексен тренд ако има стабилност кај најликвидните акции. Но, ликвидноста останува најголемото ограничување. Големите промети често доаѓаат од обврзници, јавни понуди или поединечни трансакции, па затоа индексниот раст не значи секогаш и пошироко оживување на пазарот.
Бањалучката берза останува најтешка за директна споредба со другите пазари бидејќи голем дел од активноста е поврзана со обврзници, јавни емисии и ограничен број акции. Индексот BIRS во јуни беше 854,73 поени, што укажува на благо слабеење. Бања Лука најверојатно ќе остане пазар со стабилна, но многу ограничена ликвидност кај акциите.
Зошто Регионот се подели на победници и пазари што заостануваат?
Главната причина не е само економската состојба во секоја земја. Таа е важна, но не е доволна. Пресудни се ликвидноста, структурата на пазарот и довербата на инвеститорите. На берзите во Загреб и Љубљана предност е поголемиот број препознатливи blue-chip компании, добрата дивидендна историја, големата активност на институционалните инвеститори, развиените брокерски и инвестициски канали и сл. За разлика од овие две, берзите во Белград, Скопје, Сараево и Бања Лука се соочуваат со помал број ликвидни акции, поголема концентрација на прометот кај неколку компании, недоволно нови листирања, ограничена улога на домашните институционални инвеститори и послаба култура на вложување преку берза.
Првото полугодие покажа дека берзите во Јадранскиот Регион не се движат во ист ритам. Затоа, клучното прашање за второто полугодие не е само дали индексите ќе растат или ќе паѓаат, туку која берза ќе успее да го претвори повремениот промет во трајна ликвидност.
Редакција Пари
Лектор: Христина Ангелеска-Мијоска
Преземањето на авторски содржини (текстови и фотографии) од оваа страница е дозволено само делумно и важат условите опишани на следниот линк.
