Аналитика
Планот на претседателот Доналд Трамп да воведе такса од 20% за товар што минува низ Ормутскиот теснец го загрозува глобалното снабдување со нафта, особено ако обновените борби повторно го затворат клучниот воден пат.
Најавувајќи го враќањето на поморските блокади на иранските пристаништа, Трамп изјави дека САД ќе наплаќаат 20% данок за целиот товар низ Хормуз како „Чувари на теснецот“, менувајќи го сценариото според сопствените барања за патарина на Иран, додека американските сили нападнаа десетици цели во Иран, а ИРГК ги нападна Бахреин, Јордан, Кувајт и Оман во најголемата размена на судири од априлското примирје.
Аналитичарите велат дека предложената такса е помалку важна поради нејзините директни трошоци отколку поради она што го сигнализира: зголемен ризик дека прекините во превозот низ теснецот би можеле да доведат до недостиг на снабдување, со што се побиваат прогнозите за вишок направени претходно овој месец.
Откако избувна американско-израелската војна со Иран, бродските компании бараат поголема заштита на бродовите за безбедно преминување низ Ормускиот теснец, критичен трговски пат кој е контролиран од Иран. Претседателот Доналд Трамп сега вели дека САД можат да го обезбедат тоа – но во замена за надомест од 20% за товарот што се движи низ водниот пат. „САД, од овој момент па натаму, ќе бидат познати како „ЧУВАР НА ХОРМУСКИОТ ТЕСНЕЦ“, но како такви, и како прашање на ПРАВДНОСТ, ќе бидат надоместени, по стапка од 20% од целиот товар што се испраќа, за сите трошоци потребни за да се обезбеди безбедност и сигурност во овој многу нестабилен дел од светот“, рече Трамп во објава на Truth Social во понеделник.
Сепак, неговиот предлог покренува неколку прашања за легалноста и изводливоста.
Прво и најважно, луѓето треба да знаат колку би чинело да проценат дали сакаат да ја користат услугата, изјави за CNN Џон МекКоун, виш соработник во Центарот за поморска стратегија. Од објавата на Трамп, не е јасно како би се пресметувала таксата. „Дали е 20% од нашите трошоци за блокадата, некако поделени со бројот на бродови?“, праша МекКоун. Други можности вклучуваат 20% од трошоците што ги има американската морнарица за придружба на товарот или 20% надомест од вредноста на стоката што се транспортира.
Белата куќа не одговори на барањето на CNN за дополнителни детали.
Во секој случај, таксата веројатно ќе биде доволно висока за ниту една страна да не е подготвена да ја плати, рече МекКоун.
Како општо правило, шпедитерите им плаќаат на бродските компании 2%-3% од вредноста на нивната стока во такси, според МекКоун, поранешен извршен директор на компанијата за логистика за превоз „Трејлер Бриџ“. Такса околу 10 пати поголема од таа големина веројатно би била целосно недостапна за шпедитерите, рече тој.
Сепак, осигурителите може да го имаат последниот збор, бидејќи можат да одбијат да ги покријат бродовите што транзитираат низ Ормутскиот теснец ако сметаат дека безбедносните ризици се превисоки, без оглед на тоа дали сопствениците се подготвени да платат за американска заштита.
Во контра-реплика на Трамп, воената команда на Иран инсистираше дека нема да им дозволи на САД да „мешаат“ во клучниот канал за нафта и гас, а истовремено ги предупреди своите соседи од Заливот – кои го понесоа товарот на нападите на Техеран – да не соработуваат со Вашингтон.
Спротивставените тврдења дојдоа откако двете страни разменија напади од размер невиден од априлското примирје. Американската војска соопшти дека погодила десетици цели во понеделник, додека иранската ИРГК објави нови напади како одговор на Бахреин, Јордан, Кувајт и Оман.
Портпаролот на иранската централна воена команда „Хатам ал-Анбија“, сепак, инсистираше дека Техеран „под никакви околности нема да дозволи... САД да се мешаат во управувањето“ со стратешкиот воден пат.
Дополнително, Мохамед Мокбер, советник на иранскиот ајатолах Моџтаба Хамнеи, рече дека Техеран ќе го „брани“ Ормутскиот теснец. „Го браниме за во иднина, за минувањето на нашите бродови, да не бидеме принудени да му оддаваме почит на непријателот“, рече Мокбер во објава на X. „Повлекувањето од ова витално прашање нема место во умот на ниту еден пријател на Иран“.
Ормутскиот теснец не беше проблем пред да избувне војната со Иран во февруари, а преминот низ него беше слободен.
И покрај тоа што минатата недела го прогласи прекинот на огнот со Иран за „завршен“, Трамп рече дека преговорите насочени кон наоѓање трајно решение ќе продолжат. Тој изјави за „Фокс њуз“ дека во неделата имало часови разговори, но ги обвини иранските преговарачи дека се повлекуваат од својот договор.
Портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, претходно во понеделник изјави дека јунскиот рамковен договор, кој ја формираше основата за преговорите и ја укина блокадата на САД, е „во криза“.
Претходната блокада, која беше во сила од април до јуни, го прекина извозот на иранска нафта и се закани со штетно затворање на индустријата.
Багаеи рече дека Иран ќе ги игнорира своите обврски според договорот доколку САД го сторат истото, но сепак додаде дека Техеран ги продолжува разговорите со медијатори од Катар, Пакистан и Оман во обид да се спречи понатамошна ескалација.
Непријателствата во изминатата недела се фокусираа на критичната трговска рута за енергија, за која иранската ИРГК рече дека е „затворена“.
(Фото: Хормуз, US Navy)
