ПОВЕЌЕ

    НОВАТА ДИГИТАЛНА РЕАЛНОСТ: Седумте прекини кои ја разоткрија зависноста од технологијата

    Време зa читање: 7 минути

    За само неколку дена, низа сериозни технолошки прекини ги погодија некои од најголемите компании и најважните институции во светот. Електронската пошта престана да функционира за дел од корисниците на Microsoft, авиосообраќајот во САД беше парализиран, банкарски трансакции доцнеа, а проблеми се појавија и во системите на Apple и американската Агенција за национална безбедност (NSA).

    Паралелно, вистински сајбернапад преку софтвер што го користат познати веб-страници покажа колку ранлива може да биде дигиталната инфраструктура. Иако засега нема докази дека инцидентите се поврзани, тие отворија многу пошироко прашање: колку е отпорна светската економија на технолошки дефекти?

    ТРАМП: НИКОЈ НЕ СИ ИГРА СО НАС

    Американскиот претседател Доналд Трамп ги отфрли загриженостите во врска со неодамнешниот бран на технолошки прекини низ САД, нарекувајќи ги „поединечни настани“.

    Во интервју во средата, за време на неговата посета на Кина, новинари од „Фокс њуз“ го прашаа Трамп за тоа што Американците почнале да прават залихи од храна и вода, откако тој прогласи национална вонредна состојба во врска со електроенергетската мрежа.

    „Кажете им да се опуштат. Сè е во ред. Ова се поединечни настани“, рече тоа. „Значи, „Чејс Менхетен банка“, „Џеј Пи Морган“ – кај нив доаѓа до прекин. Кај некој друг, исто така, доаѓа до прекин.“ „Исто така, мислам дека медиумите донекаде се забавуваат со ова. Да се ​​случеа овие работи пред две или три години, за време на администрацијата на Бајден – која беше крајно неспособна и корумпирана – никој немаше ни да ги спомне“, додаде тој.

    „Ќе ве известам ако настане некаков проблем“, рече тој, додавајќи дека „луѓето би се плашеле да го направат тоа“.

    „Тие знаат дека ќе добијат многу силен одговор, па никој не сака да се обиде.“

    „Без разлика дали станува збор за која било друга земја – не сакам да наведувам конкретни имиња“, рече тој. „Но, ако некој ни го направи тоа, а ние дознаеме, тие знаат какви ќе бидат последиците кога сум јас во прашање. Никој нема да си игра игри со нас.“

    СЕДУМ СЕРИОЗНИ ИНЦИДЕНТИ ЗА КУСО ВРЕМЕ

    Меѓу 12 и 17 ноември 2026 година, технолошки проблеми погодија различни сектори на американската и глобалната економија. Случувањата беа доволно блиску едно до друго за да предизвикаат шпекулации за можен координиран сајбер-напад, но досегашните информации не укажуваат на таква поврзаност.

    Microsoft се соочи со прекини во услугите за електронска пошта и деловна комуникација, вклучително и Outlook и Exchange Online. Според прелиминарните информации, проблемот бил поврзан со софтверски дефект и мрежната инфраструктура, а не со потврден напад. За компаниите што секојдневно ги користат овие услуги, дури и привремен прекин може да значи одложени деловни активности, прекината комуникација со клиенти и застој во работните процеси.

    Во американскиот авиосообраќај, проблем со телекомуникациската инфраструктура на Федералната управа за авијација (FAA) предизвика привремено запирање на полетувањата на национално ниво. Последиците се пренесоа врз авиокомпаниите, аеродромите и патниците, покажувајќи дека дефект во еден критичен систем може да има ефекти далеку над институцијата што го управува.

    Проблеми беа регистрирани и кај JPMorgan Chase, каде што доцнеа одредени банкарски трансакции и плаќања. Прекини имаше и во дел од услугите на Apple, додека NSA пријави привремено нарушување на работата на својата внатрешна мрежа во текот на планирано одржување. Во поширокиот бран беа погодени и United Airlines, Workday и други дигитални сервиси.

    Заедничката карактеристика на повеќето случаи не е докажан хакерски напад, туку зависноста од сложени системи во кои еден технички дефект, ажурирање или инфраструктурна грешка може да предизвика последици кај голем број корисници.

    За разлика од прекините предизвикани од технички проблеми, еден од инцидентите бил вистински сајбернапад.

    Според анализата на д-р Махмуд Ел Ходр, објавена во The Conversation, напаѓачите компромитирале софтвер на платформата Optimizely, која се користи за оптимизација на веб-страници и дигитален маркетинг. Преку овој доверлив софтвер бил внесен злонамерен код на повеќе од 170 веб-страници, меѓу кои и страници поврзани со познати медиумски и технолошки брендови.

    Целта не била нужно да се прекине функционирањето на веб-страниците. Напаѓачите се обидувале да пренасочуваат плаќања, да прибираат податоци од платежни картички и да искористуваат безбедносни слабости кај одредени уреди. Во анализата се наведува и пренасочување на околу 7.000 долари кон криптовалутни адреси.

    Овој случај укажува на особено опасен модел: компанијата може да има добро обезбедена сопствена инфраструктура, но сепак да биде изложена преку надворешна алатка што ја користи на својата веб-страница.

    ЗОШТО ЕДЕН ТЕХНОЛОШКИ ДЕФЕКТ МОЖЕ ДА БЛОКИРА ИЛЈАДНИЦИ КОМПАНИИ?

    Современите дигитални услуги не функционираат како изолирани системи. Тие се поврзани преку облачни платформи, мрежни оператори, центри за податоци, системи за идентификација, платежни посредници и голем број дополнителни софтверски компоненти.

    Кога една од овие компоненти ќе откаже, последиците можат брзо да се пренесат на други системи. Тоа е особено изразено кога повеќе компании зависат од ист добавувач.

    Технолошките компании редовно инсталираат безбедносни закрпи, нови функционалности и инфраструктурни надградби. Иако промените претходно се тестираат, условите во реалната употреба можат да бидат многу посложени од тест-околината.

    Дополнителен ризик претставува автоматизацијата. Таа овозможува истовремено ажурирање на илјадници сервери, но истовремено создава можност една погрешна промена да се прошири со огромна брзина.

    Потсетување за ова е глобалниот прекин од јули 2024 година, кога проблематично ажурирање на софтверот CrowdStrike предизвика масовни проблеми кај Windows-компјутерите. Беа погодени авиокомпании, банки, здравствени установи и бројни други организации.

    Случајот покажа дека технолошка катастрофа не мора да започне со сајбер-напад. Понекогаш е доволна една погрешна софтверска промена.

    ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА ЈА ЗАБРЗУВА ТРКАТА

    Нов фактор во оваа равенка е вештачката интелигенција. Таа сè почесто се користи за откривање софтверски ранливости, анализа на програмски код и автоматизирање на безбедносните проверки.

    Но истите способности можат да ги користат и сајбер-криминалците.

    Според Reuters и AP, експертите предупредуваат дека алатките базирани на вештачка интелигенција го забрзуваат откривањето слабости во широко распространети програмски технологии, меѓу кои PHP и Java. Тоа создава дополнителен притисок врз компаниите побрзо да ги ажурираат своите системи.

    Проблемот е што брзината на откривање ранливости не секогаш е проследена со подеднакво брза и безбедна имплементација на поправките. Компаниите мораат да избираат меѓу ризикот од оставање позната слабост и ризикот од воведување недоволно проверена промена.

    Тоа не значи дека вештачката интелигенција ги предизвикала ноемвриските прекини. За такво тврдење нема потврдени докази. Таа, сепак, го менува темпото со кое се откриваат, поправаат и потенцијално злоупотребуваат софтверските слабости.

    Последиците од дигиталните дефекти не се ограничуваат на ИТ-индустријата. За банките, прекин во платежната инфраструктура може да значи одложени трансакции, ограничен пристап до сметки и зголемен притисок врз службите за корисници. За авиокомпаниите, проблем во комуникациски или оперативен систем може да предизвика доцнења, откажувања и дополнителни трошоци.

    Посебно предупредување доаѓа од европскиот малопродажен сектор.

    На почетокот од ноември, Reuters извести за сајбер-инциденти што погодиле системи за ладење во супермаркети во повеќе европски земји. Во одредени случаи, температурите во ладилниците биле намерно зголемени, што предизвикало расипување на производи и материјална штета.

    Овие случаи се различни од техничките прекини во Microsoft или Apple, бидејќи станува збор за пријавени сајбер-напади. Но тие покажуваат колку далеку може да се прошири влијанието на дигиталната инфраструктура: од компјутерските мрежи до физичкото снабдување со храна.

    ДАЛИ ДРЖАВИТЕ СТАНУВААТ ПРЕМНОГУ ЗАВИСНИ ОД НЕКОЛКУ ТЕХНОЛОШКИ КОМПАНИИ?
    Финансиската штета од технолошките прекини често е потешко да се пресмета од директната штета од сајбер-напад. Трошоците можат да вклучуваат изгубена продажба, прекин на производството, неисполнети договорни обврски, дополнителни работни часови за техничките тимови, компензации за клиентите и нарушена репутација. Кај банките и платежните компании дополнително се јавуваат оперативни и регулаторни ризици. Кај авиокомпаниите, секое доцнење може да влијае врз распоредот на авиони, екипажи и поврзани летови.

    Не постои веродостојна единствена процена за вкупната финансиска штета од сите ноемвриски инциденти.  Сепак, економската поука е јасна: дигиталната отпорност повеќе не е само техничко прашање, туку и прашање на деловен континуитет, управување со ризици и конкурентност.

    Голем дел од светската дигитална инфраструктура се потпира на релативно мал број глобални добавувачи на облачни услуги, деловен софтвер и комуникациски платформи.

    Оваа концентрација носи значителни економски придобивки. Компаниите добиваат пристап до моќни технологии без самостојно да градат скапа инфраструктура.

    Но истовремено создава и системски ризик. Кога голем добавувач има проблем, последиците може истовремено да погодат банки, болници, јавни институции и приватни компании.

    Ноемвриската серија инциденти покажа дека прекините во дигиталниот свет не мора да имаат заеднички причинител за да создадат заеднички проблем.

     

    19,505Следи нè на facebookЛајк

    слично