Наоѓањето живеалиште за прифатлива цена стана најголема грижа за милиони луѓе низ цела Европа, бидејќи цените постојано растат, а побарувачката на пазарот значително ја надминува понудата. И, додека владите во голем број европски држави се во недоумица како да одговорат на растечкиот гнев, Европа се подготвува за координирани протести планирани во неколку европски земји, почнувајќи од денес.
Цените на куќите се зголемија за речиси 70 проценти во ЕУ од 2015 година, а кириите се искачија за 25 проценти – далеку го надминуваат растот на приходите, според статистичката канцеларија на блокот, Евростат. Трошоците најмногу се зголемија во Португалија, по што следи Холандија.
КАКО ТУРИЗМОТ ЈА ЗБОГАТИ, ПА ЈА ЗАГРОЗИ ЕВРОПА
Експанзијата на туристичките посети на најпопуларните европски дестинации, што се случи после ковид-пандемијата, донесе енормни финансиски резултати во земји како Шпанија, Португалија, Грција, Франција, но и во други, како Холандија, балтичките држави, Германија. Но, истовремено со експанзијата на сместувачките капацитети во градовите, со кои Европа одговори на зголемениот интерес за изнајмување станови и куќи за кус или пак подолг престој, се појави тренд на поскапување на недвижностите низ целата Европска Унија.
И, додека резервирањето сместување за продолжен викенд во Лисабон или Барселона некогаш се чинеше како едноставна одлука. Во 2026 година, тоа повлекува поширок контекст отколку што повеќето патници очекуваат. Новите правила на ЕУ стапија на сила во мај, а во септември Брисел предложи уште еден сет мерки насочени кон истиот проблем.
Зад овие правила стои долготрајна дебата за тоа кој има право да живее во центрите на најпосетуваните европски градови. Деталите се разликуваат од земја до земја, а некои од нив се променети дури во последните неколку месеци. Регулативата (ЕУ) 2024/1028 започна да се применува во целиот блок на 20 мај 2026 година. Таа наложува платформите да прикажуваат и проверуваат регистрациски број за огласите во секоја земја-членка што спроведува систем за регистрација, како и да ги суспендираат огласите за кои таков број недостасува. Платформите, исто така, мора секој месец да ги известуваат надлежните органи за своите активности.
Жителите на многу популарни дестинации сметаат дека краткорочното издавање сместување им ги одзема становите на локалното население – кои инаку би биле достапни за долгорочно изнајмување – и придонесува за пораст на цените. Оние што нудат сместување за одмор го оспоруваат ова.
Недостигот на достапни станови, поврзан со наглото зголемување на бројот на сместувачки капацитети за одмор, ги натера жителите – особено младите Европејци – да излезат на улиците. Во Шпанија, водениот пиштол стана препознатлив симбол на протестите против прекумерниот туризам, кои започнаа во јули 2024 година со собир организиран од мала активистичка група.
Планот на Европската комисија за домување зазема претпазлив став. Во него се наведува дека во градовите, на островите и во туристичките дестинации каде што пазарот на домување е ограничен, домовите што се користат главно за кратки престои можат да го намалат бројот на станови достапни за долгорочно домување. Платформите за изнајмување и сопствениците на имоти, пак, го оспоруваат тврдењето дека сместувањето за одмор е главната причина за кризата.
На 9 септември 2026 година, Европската комисија го претстави својот Закон за достапно домување. Текстот би им обезбедил на градовите и државите појасна правна основа за ограничување на издавањето имоти за одмор. Тој би се применувал во области што се сметаат за оптоварени со станбени притисоци, а би можел да опфати и купување имот наменет за краткорочно издавање.
ШПАНИЈА: ИСЕЛУВАЊЕТО НА МАРИКАРМЕН ГИ ИЗВАДИ ШПАНЦИТЕ НА УЛИЦИ
Иселувањето на 87-годишната Марикармен Абаскал од нејзиниот доживотен дом во септември предизвика национална бура што го натера парламентот да донесе нови закони со кои се ограничуваат иселувањата и шпекулациите со недвижности.
Но, пратениците го отфрлија автоматското обновување на договорите за закуп, главно барање на демонстрантите, а десничарската опозиција, која води во анкетите на јавното мислење, вети дека ќе ги укине мерките доколку биде избрана.
Левичарската влада веќе донесе закон во 2023 година со кој се бара повеќе социјални станови и контрола на кириите во регионите каде што кризата со домувањето беше најостра.
Но, мерките досега се применуваа само спорадично.
Барселона, еден од најпосетуваните градови во Европа, вети дека ќе добие повеќе станови на пазарот со тоа што нема да ги обнови околу 10.000 дозволи за туристички изнајмувања на Airbnb и други страници.
ПОРТУГАЛИЈА: ФИСКАЛНИ МЕРКИ И ЗГОЛЕМЕНИ ДАНОЦИ
Централно-десничарската влада на премиерот Луис Монтенегро се фокусираше на фискални мерки за да ги охрабри сопствениците да ги стават своите домови или станови на пазарот за изнајмување. Тој, исто така, ги зголеми даноците за купување недвижности од нерезиденти.
Но, во септември, пратениците одобрија реформа на пазарот за изнајмување што ги поедноставува и забрзува протерувањата во случај на неплатена кирија, предизвикувајќи бран протести.
ХОЛАНДИЈА: ОГРАНИЧУВАЊА НА ЦЕНИТЕ НА СТАНОВИТЕ
Владата на една од најгусто населените земји во Европа постави ограничувања на цените за многу приватни станови за изнајмување. Но, многу сопственици претпочитаа да продаваат наместо тоа, што резултираше со помалку домови достапни на пазарите за изнајмување, додека кириите за незасегнатите сместувања продолжија да растат.
Порано оваа година, владата објави нови мерки насочени кон забрзување на изградбата на станови, а воедно гарантираше дека две третини од новиот фонд ќе бидат достапни, и за купување и за изнајмување.
ФРАНЦИЈА: МЕРКИ ЗА ПОТТИКНУВАЊЕ НА ГРАДБА
Од 2023 година, центристичката влада вети „шок за снабдување“ со мерки за поттикнување на изградба на нови домови и добивање повеќе станови за изнајмување на пазарот, вклучително и со ублажување на еколошките норми.
Еден закон што моментално се дискутира во парламентот би ги олабавил правилата, принудувајќи ги сопствениците да ги подобрат лошо изолираните станови пред да можат да се изнајмат.
Крајната десница сака правилата за изолација целосно да се укинат.
Законот, исто така, би ги поедноставил правилата за изградба на домови и би обезбедил поголеми фискални предности за приватните сопственици на недвижности.
ГЕРМАНИЈА: АЛТЕРНАТИВНИ НАЧИНИ НА ДОМУВАЊЕ
Недостатокот на прифатливи имоти за изнајмување во Германија доведе до оживување на станбените задруги, здруженија во сопственост на членовите кои нудат алтернатива и на изнајмување и на сопственост.
Жителите купуваат акции во задругата, која поседува и управува со домувањето, и плаќаат такси за своите станови – начин да се намалат трошоците и да се заштитат станарите од шпекулации.
Задругите сега управуваат со околу 10 проценти од залихите за изнајмување во Германија.
Од 2010 година, во регионите каде што пазарите на домување се најтесни, кириите за нови договори за закуп се ограничени – што ги ограничи цените, но предизвика пад на новата градба.
Левичарската партија Ди Линке ја направи кризата со домување во Берлин главен повик на неодамнешните локални избори, ветувајќи дека ќе експроприра десетици илјади станови во сопственост на корпоративни сопственици на недвижности – потег што централната влада се обидува да го блокира.
ВЕЛИКА БРИТАНИЈА: ЛАБУРИСТИТЕ СО ПЛАН ЗА СОЦИЈАЛНИ СТАНОВИ
Лабуристичката влада сака да ја зголеми понудата со создавање 300.000 социјални станови, а истовремено да обезбеди финансиска помош за купувачи на прв дом.
Исто така, го забрани неоправданото протерување на станарите и го ограничи зголемувањето на киријата на само еднаш годишно.
Но, високите каматни стапки, заедно со фискалните и регулаторните оптоварувања, продолжуваат да ја ограничуваат изградбата на нови домови за да се ублажи хроничниот недостиг.
ИТАЛИЈА: НАМАЛУВАЊЕ НА ДАНОЦИТЕ ОД ПРИХОДИ ОД КИРИЈА
Протестите ја наведоа владата на премиерката Џорџија Мелони да ги намали даноците на приходите од кирија, потег насочен кон охрабрување на повеќе сопственици да ги стават куќите и становите на пазарот.
На подолг рок, планира да стави на располагање уште околу 100.000 единици во текот на следните 10 години, или со реновирање на постојните социјални станови или со изградба на нови единици, а воедно да ги поедностави регулаторните процедури.
ГРЦИЈА: ОГРАНИЧЕНИ КРАТКОРОЧНИ ИЗНАЈМУВАЊА
Властите се фокусираа на ограничување на порастот на краткорочните изнајмувања во една од главните туристички дестинации во Европа, особено во Атина и Солун.
Владата, исто така, ја ограничи својата програма „златна виза“ за странци кои купуваат имот, за која критичарите велат дека ги повлекла домовите од пазарот за Грците.
Субвенциите овозможуваат станбени кредити со намалени каматни стапки за лица кои за првпат купуваат недвижен имот, а јавни средства се достапни и за сопственици кои се обврзуваат на долгорочно издавање под закуп, откако ќе извршат реновирање на имотот.
Аналитика








