Аналитика
Еден од најсилните Ел Нињо настани забележани во современата метеоролошка ера се развива во Тихиот Океан, а неговото влијание во следните месеци може да се почувствува илјадници километри подалеку – вклучително и во Европа.
Но, дали тоа значи дека Балканот и Северна Македонија ги очекува необично топла, дождлива или, пак, екстремна зима?
Најновите прогнози даваат една прилично јасна индикација за температурите, но многу помалку сигурен одговор за дождот и снегот: веројатноста за потопла од вообичаеното зима во Европа е зголемена, додека за врнежите – особено на крајниот југ на континентот – неизвесноста останува голема.
Американската Национална управа за океани и атмосфера – NOAA, на 10 септември соопшти дека Ел Нињо продолжува да зајакнува и дека постои повеќе од 90 проценти веројатност да стане „многу силен“ во текот на есента и зимата 2026/2027. Уште повпечатливо, NOAA проценува 75 проценти веројатност дека во периодот октомври–декември настанот ќе достигне интензитет што би ги надминал претходните Ел Нињо епизоди во записите од 1950 година наваму.
Токму затоа во јавноста сè почесто се употребува називот „супер Ел Нињо“, иако тоа не е посебна официјална категорија во метеорологијата. Научните и метеоролошките институции почесто го користат терминот „многу силен Ел Нињо“.
ШТО ПОКАЖУВААТ ПРОГНОЗИТЕ ЗА ЕВРОПА И ЗА БАЛКАНОТ?
Анализата на Институтот „Салата“ при Харвард, објавена на 21 септември, укажува дека температурата на површината на океанот во клучниот регион Niño 3.4 веќе е околу два Целзиусови степени над просекот, а актуелните прогнози покажуваат дека аномалијата би можела дополнително да расте во текот на зимата.
Причината зошто тоа е важно и за земји кои се на другата страна од планетата е огромната површина на Пацификот.
Светската метеоролошка организација на почетокот на септември оцени дека Ел Нињо е цврсто воспоставен и дека постои речиси 100-процентна веројатност да се задржи до февруари 2027 година. Според нејзиниот мултимоделски систем, феноменот треба дополнително да се засилува кон ноември и декември.
Но, тука постои уште еден фактор што го прави ова Ел Нињо поинтересно – тој се случува во свет кој веќе е значително потопол.
Професорот Питер Хајберс од Харвард го опишува како необично силен Ел Нињо кој се развива врз веќе високото глобално температурно ниво, предупредувајќи дека токму таа комбинација може да произведе ефекти кои досега не биле вообичаени.
ГОРЕШТИНИ ВО ОКТОМВРИ
Најновата сезонска прогноза на европската климатска служба Copernicus, објавена на 10 септември, дава прилично јасен сигнал.
Силен топлотен бран повторно ќе ја зафати Европа на крајот од септември и ќе продолжи во првите денови од октомври, носејќи температури кои се значително над просекот за овој период од годината, предупредува метеоролошкиот сервис Severe Weather Europe.
Главната причина за овој феномен е формирањето на долина на низок воздушен притисок над Северниот Атлантик, која потиснува топол, речиси тропски воздух од Северна Африка длабоко кон европскиот континент. Во исто време, силниот висок воздушен притисок делува како блокада, спречувајќи ги атлантските студени фронтови да продрат и задржувајќи го сувиот и топол воздух над поголемиот дел од континентот.
Најекстремни температури се очекуваат на Иберискиот Полуостров, каде што во централните и јужните делови на Шпанија и Португалија термометрите ќе покажат од 35 до дури 40 °C.
Топлиот бран ќе го зафати и остатокот од Европа: Во јужните и централните делови на Франција температурите ќе достигнат и до 35 °C, додека на север и во земјите од Бенелукс ќе се движат околу 30 °C. Германија од недела ќе измери помеѓу 27 и 29 °C, по што топлотниот бран ќе се прошири кон Полска и балтичките земји. Во јужна Англија се очекуваат температури до 28 °C.
Италија и Балканскиот Полуостров исто така влегуваат во фаза на невообичаено топло време. Се очекува температурите во северна Италија, Тоскана, на Балканот и во Грција да се искачат до 30 °C, со што ќе се приближат до историските рекорди за овој период од годината.
Прогнозите укажуваат дека овој временски модел ќе продолжи и на почетокот од октомври. Потоплиот воздушен бран ќе се движи сè подалеку кон север и исток, зафаќајќи ја дури и Скандинавија, каде што во Шведска и Финска се очекуваат најголеми отстапувања од повеќегодишниот просек.
За зимата 2026/2027 се предвидуваат поблаги услови, со температури над просекот практично над целото европско копно. Истовремено, прогнозата покажува повлажна од просечната зима во голем дел од Европа, со послаб или понејасен сигнал на северниот и на јужниот раб на континентот.
Тоа може да значи почести продори на влажен воздух од Атлантикот кон западна и централна Европа и активни циклонски системи.
Copernicus наведува дека влијанието врз европските зими се реализира преку промени во атмосферската циркулација. А токму над Европа во игра влегуваат и други големи фактори – Северноатлантската осцилација, состојбата на поларниот вител, температурите на Атлантикот и Средоземното Море и позицијата на млазната струја.
Затоа „супер Ел Нињо“ не значи автоматски ниту топла зима секој ден, ниту зима без снег.
Актуелните сезонски модели генерално фаворизираат потопла воздушна маса и почест западен или југозападен пренос, што би значело дека во просек температурите почесто би биле околу или над климатската нормала, особено ако Атлантикот остане активен.
Сепак, Балканскиот Полуостров е на специфична позиција. Доволно е траекторијата на циклоните да се помести неколку стотици километри, или кон регионот да се спушти студена воздушна маса од север или североисток, за временската слика брзо да се промени.
Особено важни ќе бидат медитеранските циклони.
Ако над Средоземното Море се создаваат активни циклонски системи, тие можат кон Балканот да донесат големо количество влага. Ако во истиот момент над регионот има релативно топол воздух – ќе следуваат обилни дождови. Ако има доволно студена воздушна маса – истиот систем може да произведе значителни снеговрнежи.
Токму затоа сезонската прогноза која покажува температури над просекот воопшто не ја исклучува можноста од неколку сериозни зимски епизоди.
Првичните сезонски анализи базирани на ECMWF за зимата 2026/2027 укажуваат и дека при поблаг западен и југозападен пренос трајната снежна покривка во пониските делови од Балканот би можела да биде поретка, додека планинските области имаат многу поголема шанса за снег кога влажните системи ќе се совпаднат со доволно студен воздух.
ШТО ЈА ОЧЕКУВА МАКЕДОНИЈА?
За Македонија во моментов најсилниот сигнал е температурниот. Веројатноста есента и зимата во просек да бидат потопли од вообичаеното е поголема од веројатноста за студена сезона.
Уште во август регионалните сезонски анализи базирани на моделите на ECMWF покажуваа температури над просекот за Балканот, вклучително и Северна Македонија.
Актуелната прогноза на Copernicus покажува повлажна зима во голем дел од Европа, но сигналот ослабува кон јужните рабови на континентот. Затоа во овој момент нема доволно силна основа да се тврди дека Македонија сигурно ја очекува дождлива или снежна зима.
За Македонија тоа може да создаде сценарио со подолги релативно благи периоди, прекинувани со нагли промени – дожд, засилен ветер, пад на температурите, а повремено и снег.
Во повисоките планински области шансите за снег природно се значително поголеми. Во котлините и низините, пак, повисоката средна температура ја зголемува веројатноста дел од зимските врнежи што во постудена сезона би биле снег, да паднат како дожд.
Тоа особено може да биде важно за Скопската Котлина, Пелагонија, Повардарието и источните делови од земјата.
„ЧУДНА ГОДИНА“
Научниците сè уште не можат со сигурност да кажат дали климатските промени ги прават Ел Нињо настаните почести или посилни. Но, познато е дека силен Ел Нињо дополнително внесува топлина во атмосферата и ја менува распределбата на врнежите низ светот.
Питер Хајберс од Харвард поради тоа очекува и ефекти кои тешко можат однапред да се предвидат, оценувајќи дека 2026/2027 може да биде „чудна година“ во климатска смисла.
За Европа и за Балканот тоа засега не значи најава за климатска катастрофа.
Но, значи дека една од најсилните глобални климатски осцилации се развива токму во момент кога океаните и атмосферата веќе се исклучително топли.
А за Македонија, според она што денес го покажуваат моделите, најреалното сценарио е потопла од просечната сезона, со можни подолги благи периоди, но и со нагли временски пресврти кога медитеранските циклони или студените воздушни продори ќе стигнат до Балканот.
