Аналитика
Македонија повеќе не сака да биде последната станица на енергетските маршрути на Балканот. Амбицијата е многу поголема – земјата да стане дел од коридорот што ќе ги поврзува изворите на енергија од југот со пазарите во Централна и Источна Европа. Во таа насока се движат новите гасни интерконекции со Грција и Србија, приклучувањето кон Вертикалниот гасен коридор, но и инвестициите во електроенергетската мрежа и обновливите извори.
Токму оваа нова позиција на Македонија ја претстави министерката за енергетика, рударство и минерални суровини Сања Божиновска на Sixth Thessaloniki Metropolitan Summit, во организација на „The Economist“, каде што како главен говорник се обрати пред претставници од политичкиот, економскиот и бизнис-секторот од Грција, регионот и Европа.
Нејзината порака беше дека во новата енергетска реалност веќе не е доволно една држава само да има пристап до енергија. Подеднакво важно е од колку извори може да се снабдува, по кои правци енергијата може да стигне и колку тие маршрути се сигурни и меѓусебно поврзани.
„Енергетската независност значи државен суверенитет. Денес не е доволно само да имаме енергија – мора да знаеме од каде може да дојде, по кои патишта може да стигне и дали тие патишта се сигурни, диверзифицирани и меѓусебно поврзани“, порача Божиновска, посочувајќи дека зависноста од еден добавувач ја зголемува ранливоста на државата.
Во фокусот на дискусијата беше Вертикалниот гасен коридор, проект што треба да обезбеди посилно поврзување на енергетските пазари во Југоисточна Европа. Според Божиновска, неговото значење одамна ја надминало класичната гасоводна инфраструктура и тој станува дел од пошироката безбедносна, економска и геостратешка архитектура на регионот.
Со официјалното приклучување кон овој коридор, Македонија настојува да ја намали долгогодишната зависност од една гасна рута и да добие пристап до повеќе извори и пазари. Клучен проект во таа стратегија е интерконекторот со Грција, чија изградба, според Министерството, напредува во согласност со планираната динамика.
Новата гасна врска е долга вкупно 123 километри, од кои околу 68 километри се на македонска територија, а нејзиното пуштање во функција се очекува во текот на 2027 година. Интерконекторот треба да ѝ овозможи на Македонија директен пристап до Јужниот гасен коридор, како и до снабдување преку ЛНГ-терминалите во Ревитуса и Александруполис.
Тоа практично би значело дека земјата првпат добива поширок избор на правци од кои може да набавува природен гас, што, според Божиновска, треба да ја зголеми сигурноста во снабдувањето, да создаде поголема конкуренција и да ја зајакне енергетската отпорност не само на Македонија, туку и на регионот.
Но планот не завршува на јужната граница. Следниот важен чекор е интерконекторот со Србија, преку кој треба да се отвори нова гасна врска кон север. Ако двата проекти се реализираат според замисленото, Македонија би можела постепено да ја промени својата улога – од крајна точка во гасниот систем во транзитна земја преку која енергентите ќе се движат од југ кон Централна и Источна Европа.
„Ние не сакаме да бидеме само набљудувач на овие процеси, туку активен партнер. По три децении ја прекинуваме целосната зависност од само една гасна рута и градиме инфраструктура која ќе ја постави Македонија на новата енергетска карта на Европа“, изјави министерката.
Новата инфраструктура, сепак, не се планира само за потребите на денешниот енергетски систем. Според најавите, интерконекторите треба да бидат доволно флексибилни за во иднина да може да се користат и за транспорт на водород, во согласност со долгорочните европски цели за декарбонизација.
Паралелно со гасните проекти, фокусот се проширува и кон обновливите извори, особено сончевата и ветерната енергија, како и кон модернизацијата на електроенергетските мрежи. Во тој дел, Македонија работи на зајакнување на регионалната поврзаност преку интерконекцијата Битола–Елбасан, со која се комплетира Коридорот 8, надградба на постојната врска со Грција и развој на нова интерконекција со Бугарија.
Зад сите овие инвестиции стои една поширока идеја – енергетската безбедност на малите земји повеќе не може да се гради изолирано. Колку се поголеми бројот на извори, прекуграничните врски и можностите енергијата да се движи во различни насоки, толку е помала зависноста од една маршрута или еден снабдувач.
„Ниту една земја во Југоисточна Европа не може сама да ја осигура својата енергетска безбедност. Затоа ни е потребна регионална солидарност, инфраструктурна поврзаност и заеднички енергетски пазар“, порача Божиновска.
Дали Македонија навистина ќе стане значаен енергетски коридор ќе зависи од темпото со кое ќе се реализираат најавените инфраструктурни проекти. Но насоката што се поставува е јасна: од земја зависна од една гасна рута, Македонија се обидува да стане раскрсница на повеќе енергетски правци и активен дел од новата енергетска архитектура на Југоисточна Европа.
